زنان‌ راننده‌

نيلوفر کشاورز – اعتماد- پنج شنبه 16  بهمن 1382- 5 فوريه 2004

گروه‌ ويژه‌: در كلاف‌ به‌ هم‌ پيچيده‌ ترافيك‌ تهران‌،بارها در تاكسي‌،در اينجا و آنجا شنونده‌ گوشه‌ و كنايه‌هايي‌ هستيم‌ كه‌ شيوه‌ رانندگي‌ زنان‌ را هدف‌ قرار داده‌ است‌،كافي‌ است‌ در همهمه‌ دود و بوق‌ و اتومبيل‌،يك‌ راننده‌ زن‌ نيز سروكله‌اش‌ پيدا شود تا مسبب‌ و باني‌ تمام‌ مشكلات‌ ترافيك‌ تهران‌ بزرگ‌ شود... راننده‌ تاكسي‌ مي‌گويد:«خانم‌ براي‌ خريد سبزي‌ چرا ماشينتو از پاركينگ‌ بيرون‌ كشيدي‌؟»

با روند رو به‌ رشد مدرنيزاسيون‌ در جهان‌ و موازي‌ با آن‌ افزايش‌ مشاركت‌ اجتماعي‌ زنان‌ در ايران‌ بويژه‌ در دو دهه‌ اخير،شاهد افزايش‌ علاقه‌مندي‌ زنان‌ به‌ رانندگي‌ نيز هستيم‌أ آن‌ هم‌ دقيقاص در شرايطي‌ كه‌ چندين‌ دهه‌ از عمر رانندگي‌ در ايران‌ گذشته‌ است‌. اما آيا جامعه‌ پر تضاد ما،جامعه‌يي‌ كه‌ هنوز در چنبره‌ بين‌ سنت‌ و تجدد گرفتار است‌،پذيراي‌ اين‌ علاقه‌مندي‌ ،اين‌ توان‌ بالفعل‌ شده‌ هست‌ ؟ و اگر هست‌ چه‌ موانعي‌ بر سر راه‌ زناني‌ قرار دارد كه‌ به‌ ضرورت‌ نيازهاي‌ شهروند امروز بايد به‌ فن‌ رانندگي‌ نيز مسلط‌ باشد؟

پسرها از هجده‌ سالگي‌ رانندگي‌ مي‌كنند و دخترها تمرين‌!

در ايران‌،مردان‌ از همان‌ دوران‌ نوجواني‌ و گاهي‌ حتي‌ پيش‌ از آن‌ با فن‌ رانندگي‌ آشنا مي‌شوند و به‌ قول‌ معروف‌ در سالهاي‌ آغاز جواني‌ دست‌ فرمان‌ خوبي‌ پيدا مي‌كنندأ چرا؟ در شهري‌ كه‌ در آن‌ قريب‌ به‌ اتفاق‌ مردان‌،قبل‌ از رسيدن‌ به‌ سن‌ قانوني‌ )يعني‌ 18 سالگي‌( تجربه‌ نشستن‌ پشت‌ رل‌ ماشين‌ را داشته‌اند طبيعي‌ترين‌ اتفاق‌،مسلط‌ بودنشان‌ بر حق‌ رانندگي‌ است‌،بويژه‌ در قياس‌ با زناني‌ كه‌ تازه‌ در سنين‌ بالاي‌ 25 سالگي‌ و همزمان‌ با كسب‌ استقلال‌ اجتماعي‌،آموختن‌ اين‌ فن‌ را تجربه‌ مي‌كنند. آموزش‌ رانندگي‌ به‌ دختران‌ نوجوان‌ نوعي‌ برخورد رفتاري‌ تربيتي‌ جديد و به‌ اصطلاح‌ مدرن‌ پدران‌ و مادران‌ جوان‌ امروز است‌ كه‌ به‌ نوعي‌ از تبعات‌ توسعه‌ فراگير و ديوانه‌وار وسايل‌ ارتباط‌ جمعي‌ نوين‌ از جمله‌ ماهواره‌ و اينترنت‌ به‌ شمار مي‌رود،هرچند كه‌ در كشور ما نيز شاهد نمايش‌ چندين‌ برنامه‌ مستند تلويزيوني‌ ايراني‌ و خارجي‌ بوده‌ ايم‌ كه‌ پدري‌ را به‌ تصوير كشيده‌ است‌ كه‌ با غرور،حركت‌هاي‌ آكروباتيك‌ رانندگي‌ را به‌ پسر نوجوان‌ خود آموزش‌ داده‌ است‌ و با افتخار از تعليم‌ رانندگي‌ به‌ او در كودكي‌ ياد مي‌كند و در شرايطي‌ ديگر و مكاني‌ ديگر دختر نوجواني‌ را مي‌بينيم‌ كه‌ در كنار مادر آشپزي‌ را ياد مي‌گيرد و كار در منزل‌ را تجربه‌ مي‌كند!

واقعيت‌ مسلم‌ اجتماعي‌ در ايران‌ اين‌ است‌ كه‌ در شرايطي‌ كه‌ مردان‌ از كودكي‌ و حتي‌ از دو يا سه‌ سالگي‌،بر زانوي‌ پدرشان‌ مي‌نشينند و چرخانيدن‌ فرمان‌ را ياد مي‌ گيرند و با ترس‌هايشان‌ وداع‌ مي‌كنند،نه‌ در كتاب‌هاي‌ درسي‌،نه‌ در برنامه‌هاي‌ آموزشي‌ و نه‌ در رسانه‌ها تاكيدي‌ بر ضرورت‌ تسلط‌ زنان‌ به‌ اين‌ حرفه‌ نشده‌است‌.

محتاط‌ بودن‌ هميشه‌ هم‌ خوب‌ نيست‌

رانندگي‌ يك‌ جور بازي‌ است‌ . يك‌ بازي‌ با هزاران‌ بازيكن‌أ كه‌ چون‌ قاعده‌ بازي‌ همواره‌ در معرض‌ شگردها ، عكس‌العمل‌ها و رفتارهاي‌ غيرمترقبه‌ قرار دارد،اگر كسي‌ علاوه‌ بر شناخت‌ قاعده‌ بازي‌، آمادگي‌حادثه‌هاي‌ غيرمترقبه‌ را نداشته‌ باشد،بازنده‌ است‌. در ايران‌ اما،قاعده‌ بازي‌ تحت‌الشعاع‌ حوادث‌ غيرمترقبه‌ و به‌ اصطلاح‌ بازيهاي‌ في‌البداهه‌ قرار دارد و در اين‌ ميان‌ روحيه‌ محتاط‌ زنانه‌ تاثير خود را در رانندگي‌ هم‌ بروز خواهدداد. زنان‌ كه‌ بالفطره‌ داراي‌ طبعي‌ آرام‌ و محتاط‌ هستند در مصاف‌ با خطرات‌ احتمالي‌ يك‌ رانندگي‌ جسورانه‌ و بي‌پروا،قدرت‌ كنترل‌ خود را از دست‌ مي‌دهند و در واقع‌ آن‌ اصل‌ مهم‌،توانايي‌ رويايي‌ با اتفاق‌هاي‌ غيرمترقبه‌ را ناديده‌ مي‌گيرند،مثلاص در شرايط‌ سخت‌ و پراضطراب‌ ترجيح‌ مي‌دهند يك‌ ساعت‌ در ترافيك‌ ، دود و صوت‌ و اتومبيل‌ منتظر بمانند، تا راهي‌ براي‌ رهايي‌ بيابند. زنان‌ كمتر مي‌توانند از سرعت‌ و ابتكار عمل‌ استفاده‌ كنند. در اين‌ ميان‌ مردان‌ كه‌ به‌ واسطه‌ آشنايي‌ ديرينه‌شان‌ با فن‌ رانندگي‌، از قدرت‌ عمل‌ بيشتري‌ برخوردارند،حركت‌ به‌ قول‌ خودشان‌ لاك‌پشتي‌ زنان‌ در رانندگي‌ را تاب‌ نمي‌آورند و از آن‌ به‌ عنوان‌ رفتارهاي‌ ناشي‌ از غيرحرفه‌يي‌ بودن‌ در امر رانندگي‌ ياد مي‌كنند.

رانندگي‌ در سيطره‌ آقايان‌

اگر كمي‌ به‌ خيابان‌هاي‌ شهر تهران‌ دقت‌ كنيم‌، شايد بتوانيم‌ رانندگان‌ در سطح‌ شهر را به‌ سه‌ دسته‌ تقسيم‌ كنيم‌:

1. رانندگان‌ كاميون‌، اتوبوس‌ و ميني‌بوس‌

2. رانندگان‌ تاكسي‌ و مسافركش‌

3. رانندگان‌ اتومبيل‌هاي‌ شخصي‌

در طي‌ چند سال‌ گذشته‌ در چند مرحله‌ طرح‌ تعليم‌ رانندگان‌ زن‌ براي‌ هدايت‌ اتوبوس‌هاي‌ شهري‌ مطرح‌ شد و در چند منطقه‌ نيز مورد آزمايش‌ قرار گرفت‌ ولي‌ هرگز معلوم‌ نشد كه‌ چرا اين‌ طرح‌ متوقف‌ ماند و متاسفانه‌ هرگز به‌ مرحله‌ عمل‌ نرسيد. شايد اگر مي‌شد با يك‌ طراحي‌ و برنامه‌ريزي‌ درست‌ مسوولان‌ از زناني‌ كه‌ در رانندگي‌ جانب‌ احتياط‌ بيشتري‌ داشته‌ و با خونسردي‌ و آرامش‌ بيشتري‌ رانندگي‌ مي‌كنند استفاده‌ درست‌ شود، جو عمومي‌ رانندگان‌ وسايل‌ نقليه‌ به‌ نفع‌ آرامش‌ بيشتر در مسيرهاي‌ بين‌ شهري‌ تغيير مي‌كرد اما بر خلاف‌ طرح‌ پيشنهادي‌ براي‌ رانندگان‌ زن‌ اتوبوس‌ ها تا به‌ امروز طرحي‌ جهت‌ تعليم‌ رانندگان‌ زن‌ براي‌ تاكسي‌هاي‌ شهري‌ داده‌ نشده‌ يا دست‌ كم‌ اين‌ طرح‌ در رسانه‌هاي‌ جمعي‌ مطرح‌ نشده‌ است‌. اما شايد در اين‌ سه‌ چهار سال‌ اخير در گوشه‌ و كنار شهر تهران‌ بزرگ‌ به‌ تعداد انگشت‌شماري‌ از رانندگان‌ زن‌ مسافركش‌ برخورده‌ باشيم‌ كه‌ شانه‌ به‌ شانه‌ آقايان‌، مسافران‌ را از گوشه‌يي‌ به‌ گوشه‌ ديگر جابه‌جا مي‌كنند. با يكي‌ از آنها در طي‌ يك‌ مسير گپي‌ زديم‌ و از رانندگي‌ و مشكلاتشان‌ پرسيديم‌. او كه‌ اصرار داشت‌ نامش‌ برده‌ نشود از رانندگان‌ ديگر گله‌ مي‌كرد كه‌ در اوايل‌ عرصه‌ را بر او تنگ‌ مي‌كردند و با تمسخر و گوشه‌ و كنايه‌ او را به‌ بازي‌ مي‌گرفتند اما رفته‌ رفته‌ توانست‌ كار خود را عادي‌ جلوه‌ دهد و سختي‌ را پشت‌ سر بگذارد. از شيوه‌ رانندگي‌اش‌ پرسيدم‌ و اينكه‌ چقدر تخلف‌ مي‌كند. با خنده‌ جواب‌ مي‌دهد: رانندگي‌ در شهر تهران‌ كار سختي‌ است‌ بويژه‌ اگر مجبور باشي‌ براي‌ يك‌ سرويس‌ بيشتر با سرعت‌ غيرمجاز بروي‌.

از او پرسيدم‌: پس‌ قانون‌ چه‌ مي‌شود؟

گفت‌: قانون‌ براي‌ نقص‌ كردن‌ است‌ و جريمه‌ براي‌ پرداختن‌!

چرا؟

چون‌ تا جريمه‌ نشويم‌ نمي‌فهميم‌ كه‌ بايد قانون‌ را اجرا كنيم‌.

!

? ? ?

از بحث‌ رانندگان‌ تاكسي‌ كه‌ بگذريم‌ به‌ دسته‌يي‌ مي‌رسيم‌ كه‌ زنان‌ بطور جدي‌ با مردان‌ در آن‌ سهيم‌اند شايد درصد شركت‌ آنها هنوز به‌ تساوي‌ نرسيده‌ باشد اما بايد اذعان‌ داشت‌ كه‌ حضور گسترده‌ آنها شكل‌ شهر را از يكدستي‌ مردانه‌ آن‌ خارج‌ كرده‌ است‌.

زنان‌ در كسوت‌ خانه‌دار، كارمند يك‌ دانشجو با رانندگي‌ خود سهم‌ قابل‌ توجهي‌ در اين‌ عرصه‌ بر دوش‌ دارند كه‌ هم‌ مي‌توانند پيام‌آور شركتي‌ زيبا باشند و هم‌ در اين‌ عرصه‌ به‌ بروز ترافيك‌ بيشتر و معضلات‌ ناشي‌ از آن‌ دامن‌ بزنند. ضرب‌المثل‌ معروف‌ انگليسي‌ مي‌پرسد: تا به‌ حال‌ چند بار تصادف‌ كرده‌ايد؟

جواب‌: هيچ‌

سوال‌: تا به‌ حال‌ چند بار باعث‌ تصادف‌ بوده‌ايد؟

....

رفتار پليس‌

«افسران‌ راهنمايي‌ و رانندگي‌ در مقابل‌ تخلفات‌ خانم‌ها انعطاف‌ بيشتري‌ نشان‌ مي‌دهند و كمتر آنها را جريمه‌ مي‌كنند!»

اين‌ حرف‌ برخي‌ از مرداني‌ است‌ كه‌ وقتي‌ پاي‌ صحبت‌ آنها مي‌نشينيم‌ شكوه‌ دارند كه‌ برخي‌ از افراد پليس‌ در مقابل‌ تخلفات‌ بين‌ رانندگان‌ زن‌ و مرد تبعيص‌ قايل‌ هستند و افسران‌ در مقابل‌ خانم‌ها از جديت‌ كمتري‌ برخوردارند. اين‌ مساله‌ با خانم‌ها كه‌ مطرح‌ مي‌شود معتقدند كه‌ آنها چون‌ تخلف‌ نمي‌كنند نيازي‌ به‌ مداخله‌ جدي‌ پليس‌ و يا افسر وجود ندارد و اصولاص وقتي‌ قانون‌ اجرا شود،نيازي‌ به‌ تبعيص‌ نيست‌.

شايد اگر كمي‌ بدون‌ اغماض‌ به‌ مساله‌ نگاه‌ كنيم‌ دلايل‌ منطقي‌تري‌ را نسبت‌ به‌ عملكرد افسران‌ با رانندگان‌ زن‌ پيدا مي‌كنيم‌. دلايلي‌ نظير خونسردي‌ ، آرامش‌،رانندگي‌ با احتياط‌ و چندين‌ دليل‌ ديگر كه‌ باعث‌ مي‌شود پليس‌ و افسران‌ نيروي‌ انتظامي‌ دليلي‌ براي‌ جريمه‌ آنها به‌ دست‌ نداشته‌ باشند.

جسارت‌ :خوب‌،بد ،زشت‌

دوستي‌ را مي‌شناختم‌ كه‌ معتقد بود رانندگي‌ مثل‌ راه‌ رفتن‌ است‌ يعني‌ زماني‌ كه‌ آن‌ را كاملاص فراگرفتي‌ ديگر تمام‌ حركات‌، غيرارادي‌ و واكنش‌ ها بدون‌ تصميم‌قبلي‌ و سريع‌ خواهدبود و راننده‌ براحتي‌ مي‌تواند بدون‌ صرف‌ زمان‌ زيادي‌ حركت‌ ماشين‌ را كنترل‌ كرده‌ ، سرعت‌ بدهد ،يا سبقت‌ بگيرد.

دوستي‌ ديگر معتقد است‌ كه‌ به‌ هنگام‌ رانندگي‌ تصور كن‌ كه‌ تمام‌ رانندگان‌ شهر )با عرض‌ معذرت‌(هم‌ كور،هم‌ كر و هم‌ ديوانه‌ هستند!

خب‌،با توجه‌ به‌ گفته‌ و نظر اول‌ كه‌ با يادگيري‌ اين‌ فن‌ ، رانندگي‌ به‌ صورت‌ كاملاص غير ارادي‌ در ما نهادينه‌ مي‌شود و قدرت‌ تشخيص‌ عمل‌ و عكس‌العمل‌ در ما نهادينه‌ مي‌شود،در نظر بگيريد كه‌ با فرض‌ دوم‌،مجبور باشيد دايماص از يكسري‌ بروز خطرات‌ احتمالي‌ جلوگيري‌ كنيد تا به‌ ماشين‌ مقابل‌ كه‌ يك‌ طرفه‌ مي‌آيد نخوريد. مراقب‌ سبقت‌ از راست‌ باشيد،با سرعت‌ بالاي‌ 50 ترمز كنيد تا ماشين‌ مقابلتان‌ در ايست‌ ممنوع‌ مسافر پياده‌ و يا سوار كند و ...

در ايران‌ امروزي‌ كه‌ زنان‌ همگان‌ با مردان‌ در بسياري‌ از عرصه‌هاي‌ اجتماعي‌ حضوري‌ فعال‌ داشته‌ ، توانسته‌اند توانايي‌ خود را بروز دهند براي‌ اثبات‌ حقانيت‌ خود در عرصه‌يي‌ نوپا و مدرن‌ نياز به‌ حمايت‌ بيشتر دارند كه‌ نه‌ تنها عرصه‌ را بر آنها تنگ‌ نمي‌كنند بلكه‌ با تشويق‌ها و نشان‌ دادن‌ راه‌هاي‌ مناسب‌ حركت‌ آنها را در رسيدن‌ به‌ جايگاهي‌ بهتر و امن‌ سريع‌تر مي‌ كنند. فراموش‌ نكنيم‌ كه‌ فعال‌ بودن‌ و حرفه‌يي‌ تر شدن‌ بانوان‌،در فن‌ رانندگي‌ مي‌تواند مسوؤوليت‌ بسياري‌ از كارها را نيز از دوش‌ مردان‌ خانواده‌ بردارد و مسير را براي‌ استفاده‌ بهينه‌ از صنعت‌ و تكنولوژي‌ هموارتر سازد.