زنان و تعديل بنيادگرايي
منبع: پرينستون اينديپندنت - ترجمه علي ملائكه:شرق - چهار شنبه 3 دي 1382- 24 دسامبر 2003

در همان حال كه دنياي غرب درگير اين بحث است كه تغيير رژيم در عراق مي تواند آغازگر دموكراسي در منطقه خاورميانه باشد، بسياري از كشورهاي همسايه عراق اولين انتخابات خود را پس از سال ها برگزار كرده اند. اين فرآيند و نتايج آن بايد مورد توجه قرار گيرد، چرا كه تقريباً در همه كشورهاي مسلمان نيروهاي بنيادگرا در حال خيزش هستند. پرسش اين است: آيا فرايند دموكراتيك پديدار شده احزاب اسلامي را در نظام سياسي جذب خواهد كرد يا اسلام گرايان از اين فرآيند دموكراتيك براي به دست گرفتن كنترل دولت و تحميل كردن يك دولت خشن تئوكراتيك استفاده خواهند كرد؟ برخي از رهبران كشورهاي مسلمان معتقدند كه مدرنيزاسيون دراز مدت بايد با آزادي سياسي بيشتر همراه شود. به نظر مي رسد كه آنها به فرايند تدريجي دموكراتيك كردن و به نحوي وارد كردن زنان در اين فرآيند متعهد شده اند.زنان نه تنها در حيات اقتصادي كشورها نقش اساسي دارند، بلكه سنگري سياسي در برابر برخي از عناصر افراطي تر در جامعه هستند. درست است كه بسياري از زنان در اين كشورها به شدت محافظه كارند و از احزاب اسلام گرا حمايت مي كنند اما زنان مي توانند حاميان مهمي در مورد حقوق اساسي بشري باشند و اين كار را هم انجام مي دهند.

 

براي اين كه زنان هواداران كارآمد روند دموكراتيك باشند، لازم است كه چه به عنوان نامزد انتخابات و چه به عنوان راي دهنده آموزش ببينند.زنان به عنوان نامزدهاي انتخاباتي با مسائلي چون سنت، لحن خصمانه رسانه ها و لجن پراكني هاي وحشتناكي روبه رو هستند. آنان به عنوان راي دهنده نيز با مشكلاتي چون درصد بالاي بي سوادي و فقدان دسترسي به مدارك شناسايي اصلي كه براي راي دادن لازم است مبتلا هستند. با اين وجود در دو كشور سنتي مسلمان، مراكش و پاكستان، رهبران قدرتمند زنان آن قدر اهداف توسعه اي شان را سرنوشت ساز محسوب مي كنند كه انتخاب نسبت معيني از نامزدهاي زن را در انتخابات سال گذشته اجباري كردند.انتخابات مراكش در ۲۷ سپتامبر ۲۰۰۲، كه اولين انتخابات پس از بيش از ۵ سال بود، به تحقيق سالم ترين انتخابات آن كشور تا به آن زمان بود. بنيادگرايان نمايشي از قدرت را ارائه كردند؛ حزب عدالت و توسعه اسلامي (PJD) سهمش را در كرسي هاي مجلس سفلي از ۱۴به ۴۲ رساند و همزمان تخصيص دست كم ۱۰ درصد كرسي هاي پارلماني را براي زنان تضمين كرد. مقدمات چنين نقش بي سابقه اي براي زنان در اين انتخاب از چند سال قبل با هدايت سلطان محمد آغاز شده بود. مراكش با حمايت بانك جهاني برنامه اي را براي ارتقاي مشاركت زنان در توسعه كشور به اجرا در آورد . تمركز اين برنامه بر افزايش ميزان حضور دختران در مدرسه، بهداشت مادر و كودك و قدرتمندي اقتصادي و سياسي زنان بود.گروه هاي زنان نقش فعال تري را در مراكش به خصوص در ايجاد فشار سياسي براي اصلاح قوانين مدني ناظر به احوالات شخصي زنان آغاز كرده اند، از جمله تقاضا براي فرصت هاي شغلي بهتر براي زنان، بالا بردن سن قانوني ازدواج از ۱۵ به۲۰ سال و داشتن حق ازدواج بدون اذن پدر است. سلطان محمد به رغم مخالفت هاي شديد بنيادگرايان يك كميته مشورتي سلطنتي را براي كمك كردن به اين تلاش ها تشكيل داده است.

 

اما در پاكستان، بنيادگرايان امتيازات قابل توجهي در انتخابات ۱۰ اكتبر ۲۰۰۲ كه اولين انتخابات از زمان كسب قدرت به وسيله رئيس جمهور مشرف در ۱۹۹۹ بود، به دست آوردند. اتحاد احزاب مذهبي (MMA) كه هيچ گاه بيشتر از ۵ درصد آرا را به دست نمي آورد، تقريباً ۲۰ درصد آراي انتخابات ملي را كسب كرد و اكنون سومين فراكسيون بزرگ در پارلمان پاكستان است.

 

MMA همچنين كنترل دو دولت از چهار دولت ايالتي را در ايالت هاي سر حد شمال غرب و بلوچستان به دست آورد.در پاكستان نيز يك نظام سخاوتمندانه سهميه بندي به زنان كمك كرد تا تقريباً ۲۰ درصد كرسي هاي ايالتي و ملي را در دست داشته باشند.داشتن دست كم يك درجه دانشگاهي به عنوان شرط پذيرش نامزدي انتخابات به معناي آن است كه سالانه بيش از ۲۰۰ زن منتخب پارلمان تحصيل كرده هستند؛ اين كه آنان تا چه حد كارآيي خواهند داشت بعداً معلوم مي شود. بسياري از نامزدهاي زن، به خصوص در انتخابات ايالتي، صرفاً قائم مقام بستگان مردشان هستند كه به علت قوانين انتخاباتي سختگيرانه از نامزدي محروم شده اند.

 

چالش مداومي كه زنان در مشاركت سياسي با آن روبه رو هستند اين است كه زنان به خصوص در ايالات، به شدت سركوب مي شوند. در ايالت بسيار سنتي سر حد شمال غرب بسياري از رهبران قبايل تهديد كردند كه در صورت دادن حق راي به زنان اعلام جهاد خواهند كرد. بيش از ۷۵ درصد زنان اوراق شناسايي ملي را كه براي راي دادن ضروري است، دريافت نكردند و مقامات زناني را كه حجاب داشتند با اين ادعا كه هويت آنان قابل تشخيص نيست از راي دادن منع مي كردند. دولت براي جبران كردن اين مشكلات چند مركز راي گيري خاص زنان تاسيس كرد. با اين حال اكثريت وسيعي از زنان روستايي در پاكستان راي ندادند و بنيادگرايان كنترل ايالت هاي سر حد شمال غرب و بلوچستان، دو ناحيه بسيار حساس مجاور مرز افغانستان را به دست گرفتند. مقامات MMA از آن به بعد در حال عمل كردن به وعده هايشان در مورد تزكيه پاكستان با نابود كردن علني نوارهاي صوتي و تصويري انگليسي زبان و فيلم هاي رقص تركي و اقدام براي اعمال شريعت اسلامي بوده اند.واضح است كه استفاده از سهميه هاي انتخاباتي براي زنان در مراكش و پاكستان يك شبه وضعيت زنان را در اين كشورهاي سنتي تغيير نخواهد داد، اما با تضمين حضور قابل ملاحظه زنان در دولت مي تواند اولين گام مهم در اين راه باشد. سازمان هاي بين المللي بايد اين تحولات را ترغيب كنند و راه هاي خلاقانه اي براي حمايت از زنان بيابد بدون اين كه آنان را كه در خط مقدم تغيير هستند، تضعيف كند.

 

*ايزابل كلمن: دستيار ارشد در شوراي سياست خارجي ايالات متحده و رئيس پروژه زنان و سياست خارجي در شوراي روابط خارجي در نيويورك است. كلمن داراي درجه PHD و MPH در روابط بين الملل از دانشگاه آكسفورد و نيز داراي درجه BA در سياست عمومي و مطالعات آسياي شرقي از دانشگاه پرينستون است.