|
رویدادهای هنری ماه (شهریور ۴۰۵)
هنر مقاومت
لاله مرزبان جایزه خود را به زنان ایران تقدیم کرد لاله مرزبان، بازیگر ایرانی، جایزه بهترین بازیگر زن بخش «افقها» در هشتادوسومین جشنواره بین‌المللی فیلم ونیز را به زنان ایران تقدیم کرد. مرزبان هنگام دریافت جایزه با اشاره به شرایط کنونی ایران گفت: «به کشورم؛ کشوری که امروز بزرگ‌ترین سرکوب در تمام تاریخ خود را تجربه می‌کند.» او افزود: «می‌خواهم این جایزه را به زنان کشورم تقدیم کنم؛ زنانی که بالاترین بها را پرداخته‌اند و حتی امروز نیز رویاها، امیدها، و شجاعت خود را با خود به پیش می‌برند.» این بازیگر ایرانی در پایان سخنانش گفت: «باور دارم که روزی رویاهای ما، رویاهای همه ما، برای تک‌تک‌مان تحقق خواهد یافت.» مرزبان این جایزه را برای ایفای نقش در فیلم «مراقب» به کارگردانی محسن قرایی دریافت کرد. این فیلم محصول مشترک ایران، ایالات متحده آمریکا و آلمان است و فرهاد اصلانی، ریما رامین‌فر و النا خبازان نیز در آن بازی کرده‌اند.
«نازا»؛ افشای کشتار غیرنظامیان غزه در جشنواره فیلم ونیز «نازا» (NAZA)، ساخته «یووال آبراهام» و «راشل زور»، دو کارگردان اسراییلی برنده جایزه اسکار، در هشتادوسومین دوره جشنواره بین‌المللی فیلم ونیز به نمایش درآمد. این فیلم تنها مستندی است که برای دریافت جایزه معتبر شیر طلایی جشنواره رقابت می‌کند. عنوان فیلم از واژه‌ای در ارتش اسراییل گرفته شده که به‌صورت عمدی مبهم و غیرمستقیم برای اشاره به غیرنظامیانی به‌کار می‌رود که انتظار می‌رود در یک حمله نظامی کشته شوند. این فیلم که با تهیه‌کنندگی نشریه بریتانیایی «گاردین» ساخته شده، شامل روایتهای گسترده‌ای از افسران اطلاعاتی و سربازان اسراییلی است که در نظارت بر غیرنظامیان فلسطینی و کشتن آنها از راه دور مشارکت داشته‌اند. مصاحبه‌ها شبانه و بر فراز پشت‌بامهای تل‌آویو ضبط شده‌اند و شرکت‌کنندگان به شرط ناشناس ماندن حاضر به گفتگو شده‌اند. این فیلم همچنین روایتهای دست اولی از تخریب محله‌هایی را ارائه می‌کند که ارتش اسراییل برآورد کرده بود هنوز تا ۲۵درصد ساکنان‌شان در خانه‌های خود پناه گرفته‌اند. فیلم همچنین درباره سوزاندن سازمانیافته خانه‌های غیرنظامیان و کشتن غیرنظامیان در یک محل توزیع مواد غذایی روایتهایی را شرح می‌دهد. یووال آبراهام و راشل زور در بیانیه کارگردانهای فیلم گفتند: «ما این فیلم را از سر احساس وظیفه ساختیم تا از جایگاه خود به‌عنوان فیلمساز و روزنامه‌نگار اسراییلی استفاده کنیم و سیستمهایی را مورد تحقیق قرار دهیم که پشت کشتار گسترده غیرنظامیان فلسطینی قرار دارند؛ کشتاری که کشور ما مسوول آن است.» این مستند به تهیه‌کنندگی «جیمز ویلسون» و با تهیه‌کنندگی اجرایی «جاناتان گلیزر» ساخته شده است؛ همان تیمی که فیلم برنده اسکار «منطقه مورد علاقه» (The Zone of Interest) را تولید کرده بود.
برگزاری سومین دوره جشنواره بین‌المللی فیلم کوتاه «زن، زندگی، آزادی» جشنواره بین‌المللی «زن زندگی آزادی» که توسط «انجمن هنرمندان فیلم و تئاتر ایرانیان برون‌مرز» (AIFTAA) به‌صورت مستقل و بدون حمایت مالی دولتی برگزار می‌شود، سومین دوره خود را برگزار کرد. جشنواره فعالیت خود را از سال ۲۰۲۴ آغاز کرده و هدف آن نمایش آثار خلاقانه‌ای است که مبارزات، دستاوردها و مقاومت زنان را در برابر تبعیض جنسیتی، سانسور، ستم و بی‌عدالتی بازتاب می‌دهد و بر آزادی بیان، برابری جنسیتی و حقوق بشر تاکید دارد. در این دوره مجموعه‌ای از فیلمهای داستانی، مستند و تجربی به نمایش درآمد که محور مشترک آنها آزادی، عدالت جنسیتی و کنشگری زنان بود. همچنین نشستهایی درباره سینمای مقاومت، نقش فیلم کوتاه در بازنمایی جنبشهای اجتماعی و چالشهای تولید مستقل برگزار شد. رییس هیات داوران این دوره را عتیق رحیمی، نویسنده و فیلمساز افغانستانی-فرانسوی و برنده جایزه «گنکور» و دیگر اعضای هیات را نیکی کریمی، ویشکا آسایش، مژگان ایلانلو، استفن لنس (استرالیا)، ریچارد فانگ (کانادا) و کارولینا پوسه (ایالات متحده) تشکیل می‌دادند. جوایز سومین دوره را این آثار کسب کردند: بهترین انیمیشن: «Innocent Prisoner» به کارگردانی «ماکراند لاکشمیکانت جوشی» (هند)، بهترین مستند: «WASKA; The Forest Is My Family» به کارگردانی «نینا گوالینگا» (اکوادور)، بهترین فیلم تجربی: «Women» به کارگردانی «ادینا براون» (اتریش)، بهترین فیلم روایی: «Body» به کارگردانی اشکان احمد و جایزه ویژه هیات داوران به فیلم «متهم اظهار پشیمانی نکرد» ساخته رامین سلطانی رسید.
«رقص سایه‌ها» به دختران ایران تقدیم شد حمید متبسم، آهنگساز و نوازنده تار و سه‌تار، همزمان با چهارمین سالگرد جنبش «زن، زندگی، آزادی» از اثر تازه‌اش «رقص سایه‌ها» که برای آواز و ارکستر سازهای ملی تنظیم شده، رونمایی کرد. او این اثر را به دختران ایران تقدیم کرده است. به گفته متبسم، این اثر تحت تاثیر اعتراضهای پس از جانباختن ژینا مهسا امینی شکل گرفته است. او می‌گوید آهنگسازی این اثر در فضایی شکل گرفت که جامعه ایران هنوز به‌شدت تحت تاثیر کشته‌شدن مهسا امینی و اعتراضهای پس از آن بود؛ اعتراضهایی که با شعار «زن، زندگی، آزادی» گسترش یافت. به گفته این آهنگساز، انتخاب شعرهای «رقص سایه‌ها» نیز از آزادیخواهی زنان ایران تاثیر گرفته و فراز و فرودهای اثر، او و خواننده را با وقایع آن دوره پیوند داده است. او این اثر را «شاد، مانند مهسا» توصیف کرده او با اشاره به شعر معروف محمدرضا شفیعی کدکنی، «طفلی به نام شادی، دیری است گم شده است»، گفت که در «رقص سایه‌ها» جستجوی آزادی و شادی از محورهای اصلی اثر است؛ شادی‌ای که به گفته او مدتهاست در جامعه ایران گم شده است.
ادبیات
محکومیت دوباره روزبه گیلاسیان، به زندان به اتهام قبلی روزبه گیلاسیان، نویسنده اهل گرگان، در دادگاهی در بندرعباس به اتهام تبلیغ علیه نظام و «فعالیت آموزشی و یا تبلیغ انحرافی و یا مخل به شرع مقدس اسلام» به چهار سال زندان محکوم شد. اتهام او انتشار کتابهایش در کانال تلگرام با عنوان «بایگانی نوشته‌های روزبه گیلاسیان» بود. او کارمند رسمی آموزش و پرورش استان گلستان است. نزدیکان این نویسنده می‌گویند پرونده جدید او پس از آن به جریان افتاد که در مرداد ماه ۱۴۰۴، شماری از فعالان شهر بندرعباس به دلیل فعالیت در فضای مجازی دستگیر می‌شوند، این در حالی است این کتابها بین سالهای ۸۹ تا ۹۶ نوشته شده و او یکبار در سال ۹۶ به همین خاطر به یکسال زندان محکوم شده بود.
«ژوزف در شب»؛ خاطرات جهانگرد فرانسوی از دوران زندان در ایران کتاب «ژوزف در شب» نوشته «الیویه گروندو» که به تازگی به زبان فرانسه و در پاریس منتشر شده، گرچه نخستین کتاب این جهانگرد فرانسوی است، اما توانسته به فهرست اولیه نامزدهای «گنکور» راه یابد؛ مهمترین جایزه ادبی دنیای فرانسوی‌زبان که هر سال در پاییز اهدا می‌شود. «ژوزف در شب» که از سوی ناشر به‌عنوان «روایت ادبی» معرفی شده، به ماه‌های نخست بازداشت گروندو در ایران می‌پردازد. او در سال ۱۴۰۱ در شیراز و همزمان با اعتراضات به جان باختن ژینا مهسا امینی بازداشت شد. الیویه گروندو به نوشته ناشر «مسافری شیفته آزادی» است که سالهاست با امکاناتی اندک سفر می‌کند. او در راه لاهور بود و قصد داشت جشن پایان سال را در ساحلی در هند برگزار کند که یک روز صبح، در مهمانخانه‌ای در شیراز بدون هیچ توضیحی توسط چهار پلیس بازداشت و برای بازجویی به اماکنی که تحت مدیریت نهادهای اطلاعاتی است، منتقل شد. او سپس متهم شد که برای کشورهای خارجی اطلاعات جمع‌آوری کرده است؛ اتهامی که همواره آن را رد کرده است. این نویسنده گفته که با نوشتن خاطراتش قصد داشته از دوران زندان چیزی بسازد که «اندکی فراتر از رنج روزمره باشد». این کتاب همچنین فراخوانی است برای باور داشتن به این موضوع که «حتی در تاریکی، چیزی در درون ما همیشه از تسلیم شدن سر باز خواهد زد.» گروندو پس از ۸۸۷ روز اسارت، در اسفند ۱۴۰۳ آزاد شد.
جدیدترین اثر دارون عجم‌اوغلو منتشر شد دارون عجم‌اوغلو، استاد برجسته دانشگاه MIT و برنده جایزه نوبل اقتصاد، در تازه ترین اثر خود با عنوان «چه بر سر لیبرال دموکراسی آمد؟ بازسازی سیاست رفاه همگانی»، دلایل بحران عمیق دموکراسیهای غربی و راهکارهای خروج از آن را بررسی می‌کند. عجم‌اوغلو در این اثر با تلفیق تاریخ، اقتصاد و علوم سیاسی توضیح می‌دهد که چرا لیبرال دموکراسی در قرن بیستم توانست به رفاه و پیشرفت اجتماعی ملموسی دست یابد، اما در دهه‌های اخیر دچار انحطاط و بحرانهای ساختاری شده است. او فرضیه تکیه بر «توسعه تکنولوژیک خودکار» را رد کرده و نشان می‌دهد چگونه عواملی نظیر رشد ناعدالتی اقتصادی، جهش شتابان اتوماسیون، هوش مصنوعی و تمرکز ثروت و قدرت سیاسی در دست نخبگان محدود باعث تضعیف اعتماد عمومی به نهادهای دموکراتیک شده‌اند. او تشریح می‌کند که چگونه نخبگان تحصیل‌کرده با جدایی از بدنه جامعه و تحمیل ارزشها و مهندسیهای فرهنگی-اجتماعی خود، بدون گفتگو با جوامع محلی، آتش واکنشهای پوپولیستی را شعله‌ور کردند. عجم‌اوغلو مفهوم جدیدی تحت عنوان «لیبرالیسم طبقه کارگر» را مطرح می‌کند. او معتقد است بقای لیبرال دموکراسی نیازمند بازگرداندن منافع پیشرفتهای اقتصادی و تکنولوژیک به بدنه جوامع، تقویت جوامع محلی، افزایش مشارکت سیاسی و بازسازی رفاه همگانی است.
سینما
«بهشتی در کار نیست اگر زنی تو را بکشد» نماینده عراق در اسکار شد فیلم «بهشتی در کار نیست اگر زنی تو را بکشد» به کارگردانی «هَلکوت مصطفی»، فیلمساز کرد-نروژی، به‌عنوان نماینده رسمی عراق در رقابتهای نودونهمین دوره جوایز اسکار و در بخش بهترین فیلم بین‌المللی انتخاب شد. داستان فیلم بر محور شخصیت «ویان»، تک‌تیرانداز زن پیشمرگه، شکل می‌گیرد؛ زنی که برای سالها احساساتش را در میدان جنگ سرکوب کرده و اکنون با خبر زنده‌بودن خواهر کوچکترش، مجبور می‌شود به موصل بازگردد؛ شهری که خاطرات تلخ حمله داعش در سال ۲۰۱۴ هنوز در آن زنده است. سفر ویان به دل ویرانی، نه‌تنها جستجوی یک عزیز گمشده، بلکه مواجهه‌ای دوباره با تروما، هویت جنگی و زخمهای پنهان خشونت است. هَلکوت مصطفی، کارگردان فیلم، گفته است ایده ساخت آن از داستان زنان کرد مبارزی شکل گرفت که در برابر داعش ایستادند. او می‌گوید تجربه این زنان، به او تاریخ طولانی مبارزات زنان کرد را یادآوری کرده و به همین دلیل تلاش کرده فیلم را به ادای احترامی به توانایی آنان برای مقاومت و ادامه زندگی تبدیل کند. بخش عمده فیلم در لوکیشنهای واقعی شهر موصل فیلمبرداری شده تا فضای داستان و پیامدهای جنگ با واقع‌گرایی بیشتری به تصویر کشیده شود. بر اساس اطلاعات رسمی جشنواره ونیز، فیلم ۱۱۰ دقیقه است و «آوان جمال»، «توربیورن هار»، «کانار سارچل» و «کادر جلال» در آن بازی می‌کنند. زبان اصلی فیلم کردی است و تولید مشترک نروژ و اقلیم کردستان عراق محسوب می‌شود. نیروهای داعش باور داشتند که اگر یک زن آنها را بکشد، به بهشت نمی‌روند. این باور، هم ترس می‌ساخت و هم خشم. فیلم این جمله را به‌عنوان پس‌زمینه ذهنی دشمن وارد می‌کند؛ یعنی ویان نه‌فقط یک تک‌تیرانداز، بلکه تهدیدی ایدیولوژیک برای دشمن است.
سوزان ساراندون در لیست سیاه هالیوود «سوزان ساراندون» می‌گوید حمایت او از فلسطین باعث شده برخی نقشهای سینمایی خود را از دست بدهد و بخشهایی از صنعت فیلم همچنان به دلیل فعالیتهایش او را نادیده می‌گیرند. این بازیگر ۷۹ ساله آمریکایی در جشنواره فیلم ونیز درباره این که چگونه موضعش در قبال اقدامات اسراییل در غزه بر کار او تاثیر گذاشته گفت: «از نظر ساختار قدرت، اخیرا هم چند فیلم از من گرفته شده چون هنوز آژانسهایی هستند که به دیگران می‌گویند من را استخدام نکنند.» این بازیگر برنده اسکار با وجود از دست دادن نقشها در سینما تاکید کرد: «روایت به طور کامل تغییر کرده است؛ هم درباره اهمیت تاریخی فلسطین و هم درباره پیوندهای صهیونیستها با آمریکا در سیاستهای ما.» ساراندون که نشست خبری مربوط به فیلم تازه‌اش «محفظه تکرار» The Echo Chamber شرکت کرده بود، از کارگردان، «آندریا پالائورو»، به خاطر این که «به هشدارها»ی مخالفان حضور او در سینما گوش نکرده است تشکر کرد. فیلم «محفظه تکرار» یکی از ۲۱ فیلم حاضر در رقابت برای شیر طلایی جشنواره ونیز است. این جایزه روز ۱۲ سپتامبر اهدا خواهد شد.
«اسب وحشی نهم»؛ نقدی تند به سیا روایت فیلم جدید «مارتین مک‌دونا»، کارگردان ایرلندی، در شیلی ۱۹۷۳ و درست پیش از کودتای نظامی پینوشه جریان دارد. دو مامور باسابقه سازمان CIA، یعنی کریس (جان مالکوویچ) و لی (سم راکول)، به دستور رییس‌شان MJ (استیو بوشمی) از سانتیاگو به جزیره ایستر فرستاده می‌شوند. در میان مجسمه‌های مشهور «موآی»، این دو مامور باید با گذشته تاریک، توطئه‌های سیاسی و روابط پیچیده شخصی خود دست‌وپنجه نرم کنند. دو دانشجوی جوان که کریس با آنها آشنا می‌شود، تعادل ماموریت را برهم می‌زنند و ماجرا را به سمت بحران اخلاقی و سیاسی می‌کشانند. مارتین مک‌دونا در گفتگو با مجله «امپایر» گفت: «این قطعا سیاسی‌ترین اثری است که تا امروز ساخته‌ام. در واقع، قبلاً در فیلمهایم چندان دیدگاه سیاسی‌ام را بیان نکرده بودم، اما این یکی کاملا متفاوت است.» آنچه اسب وحشی نهم (Wild Horse Nine) را متفاوت می‌کند، محکوم کردن صریح دخالت سیا در کشورهای سراسر جهان است. برخلاف بعضی داستانهای مهیج جاسوسی، این فیلم درباره ماموران خودسر و مرموز یا توطئه‌های پیچیده‌ای نیست که بتوان آنها را افشا و نابود کرد. دیدگاه مک‌دونا این است که ماموران سیا وظیفه خود را با کارآمدی و رضایت انجام می‌دهند. مشکل اینجاست که وظیفه‌شان به‌شکلی هولناک ناعادلانه است.
تهدید وزیر فرهنگ اسراییل به سلب تابعیت سازندگان مستند «نازا» وزیر فرهنگ اسراییل خواستار سلب تابعیت کارگردانان اسراییلی فیلم «نازا» (NAZA) شده است؛ مستندی که به کشتار جمعی غیرنظامیان در غزه توسط این کشور می‌پردازد. او این فیلمسازان را به «خیانت به کشور» متهم کرده است. «میکی زوهار»، وزیر فرهنگ اسراییل، در شبکه اجتماعی «ایکس» این کارگردانان را متهم کرد که حاضرند «برای تشویق شدن از طرف یهودی‌ستیزان سراسر جهان، به میهن خود آسیب برسانند». او تهدید کرد: «من فورا برای لغو تابعیت اسراییلی این فیلمسازان پست‌فطرت به اتهام خیانت به کشور، اقدام خواهم کرد.» سایر وزرای اسراییلی نیز به این کارگردانان حمله‌ور شدند، از جمله «ایتامار بن‌گویر»، وزیر امنیت ملی، در شبکه اجتماعی «ایکس» نوشت: «شما مایه ننگ و شرمساری تمام مردم اسراییل هستید. گم شوید! مطمئنم که دوستان‌تان، یعنی همان دشمنان ما در غزه، با آغوش باز از شما استقبال خواهند کرد.» این مستند ۸۰ دقیقه‌ای روز شنبه، پس از آنکه به مدت ۲۵ دقیقه مورد تشویق ایستاده تماشاگران قرار گرفت (که رکوردی در جشنواره محسوب می‌شود)، جایزه ویژه هیات داوران جشنواره فیلم ونیز را از آن خود کرد.
موسیقی
موسیقی برای بازپس‌گیری روایت «آکالا نیومن» خواننده، ترانه‌سرا و هنرمند استرالیایی - شیلیایی تازه‌ترین آلبوم خود به نام (A)Rise را منتشر کرده است. او در سالهای اخیر به یکی از چهره‌های مهم موسیقی اعتراضی، ضد‌استعماری و عدالتخواه تبدیل شده. نیومن در آثارش موسیقی بومی، سول، آراندبی و الکترونیک را با روایتهای سیاسی و فرهنگی درهم می‌آمیزد؛ رویکردی که او را از جریان اصلی موسیقی جدا کرده و به یکی از چهره‌های برجسته «هنر–کنشگری» تبدیل کرده است. محور اصلی کارهای او نقد استعمار، خشونت ساختاری، تبعیض نژادی، مصادره زمینها و مقاومت فرهنگی بومیان استرالیاست. او در آلبوم (A)Rise موسیقی را به ابزاری برای بازپس‌گیری روایت بومیان تبدیل کرده است. محور اصلی نقد استعمار و خشونت ساختاری است که در سیاستهای امروز استرالیا ادامه دارد و نیومن با ترکیب ریتمهای آیینی و موسیقی مدرن آن را به سطح عمومی می‌آورد. احیای زبان و آیینهای Wiradjuri در آلبوم نقش کنش سیاسی دارد و در برابر حذف فرهنگی می‌ایستد. آلبوم همچنین همبستگی فراملی میان جنبشهای عدالتخواه از فلسطین تا بومیان کانادا و «مائوری» را برجسته می‌کند و موسیقی را به شبکه‌ای از مقاومت جهانی پیوند می‌دهد.
(منابع: جنگ خبر، صدای آمریکا، رادیوزمانه، فیلم‌فری‌وی، بی‌بی‌سی، ژورنال کتاب، رادیوفردا، خبرآنلاین، نورسک، یورونیوز، گاردین، (A)Rise)
منبع: نبرد خلق شماره ۵۰۶، چهارشنبه ۱ مهر ۱۴۰۵ - ۲۳ سپتامبر ۲۰۲۶
|