|
رویدادهای هنری ماه (شهریور ۴۰۵)
سرکوب علیه مقاومت
یلدا معیری به ۱۵ سال زندان محکوم شد یلدا معیری، عکاس خبری شناخته شده، که بخش مهمی از فعالیت حرفهای خود را به ثبت اعتراضات و زندگی زنان در ایران اختصاص داده است، به اتهامهایی مرتبط با انتشار تصاویر و گفتگو با رسانههای خارجی، به ۱۵ سال زندان محکوم شده است. این حکم روز شنبه ۱۷ مرداد، همزمان با روز خبرنگار در ایران به او ابلاغ شد. از جمله اتهامات او «مصاحبه با شبکههای معاند نظام» و ارسال عکس برای نهادهایی در آمریکا و اسراییل است که در پرونده «متخاصم» توصیف شدهاند. معیری در جریان عملیات ۴۰ روزه آمریکا و اسراییل علیه جمهوری اسلامی، از پیامدهای حملات در تهران عکاسی کرده بود. او گفته است شماری از تصاویر خسارات ناشی از حملات هوایی را در اختیار شبکه «سیانان» قرار داده و در مارس ۲۰۲۶ نیز درباره فعالیت حرفهای خود با این شبکه گفتگو کرده است. معیری پیش از این نیز به دلیل فعالیتهای خبری زندانی شده بود. او دو سال را در زندان قرچک گذراند؛ زندانی که پیشتر از آن عکاسی کرده بود. در سال ۱۴۰۱ نیز هنگام پوشش اعتراضات سراسری «زن، زندگی، آزادی» سه ماه زندانی و به هشت سال حبس محکوم شد. این مجازات بعدا با عفو کاهش یافت. معیری با وجود حکم تازه گفته است مجازاتهای پیشین هرگز باعث نشدند از کار خود دست بکشد و همچنان به ثبت واقعیتهای جامعه ایران ادامه میدهد. او به رویترز گفت: «چیزی برای از دست دادن ندارم. رژیم همه چیزم را از من گرفت. تنها چیزی که هنوز دارم حقیقت و صداقتم به عنوان یک ناظر است.»
جلوگیری از برگزاری مراسم بزرگداشت صدمین سالگرد تولد احمد شاملو بنا بر گزارشها مراسمی که قرار بود روز پنجشنبه ۸ مردادماه، همزمان با صدمین سالروز تولد احمد شاملو و با هدف رونمایی از مجموعهای شامل آثار تاکنون منتشرنشده او برگزار شود، به دستور مقامهای امنیتی جمهوری اسلامی لغو شد. این مراسم قرار بود در کتابفروشی «چشمه البرز» کرج برگزار شود. در مراسم یادشده قرار بود از مجموعه ۱۷ جلدی «فریادهای عاصی آذرخش» رونمایی شود. «نشر چشمه» بهتازگی و به مناسبت گذشت یک قرن از تولد شاملو، این مجموعه ۱۷ جلدی را زیر نظر همسر این شاعر، آیدا سرکیسیان، و با همکاری فرید درفشی و سولماز سپهریآزاد منتشر کرده که شامل برخی آثار منتشرنشده احمد شاملو و اغلب آثار پراکنده او در مطبوعات روزهای دور است. این مجموعه حاصل سالها جستجو، گردآوری و بررسی آرشیوهای مطبوعاتی و اسناد شخصی شاملو است و از شعر و طرحهای شعر گرفته تا داستان، ترجمه، نامهها، گفتارهای متن، سخنرانیها، گفتگوها، یادداشتهای ادبی و اجتماعی و نوشتههایی که بخش مهمی از فعالیتهای فرهنگی او را در بیش از نیمقرن را رقم زدهاند، شامل میشود.
سینما
قدرت، جاهطلبی و تناقض؛ ماسک بر پرده سینما «الکس گیبنی» Alex Gibney، یکی از مشهورترین مستندسازان تحقیقی آمریکا، به سراغ «ایلان ماسک» رفته است. مستند جدید او با عنوان «ماسک»Musk یکی از بلندپروازانهترین پروژههای اوست؛ فیلمی نزدیک به ۴ ساعت (۲۳۲ دقیقه) که به گفته جشنوارهها یک «بررسی جامع، بیپرده و بدون آرایش» از ایلان ماسک ارائه میدهد. سوژههای او بهطور معمولا چهرههای قدرتمند و بحثبرانگیز هستند که با رویکردی افشاگرانه، «نسخهه صیقلنخورده»ای از آنها ارائه میکند. او پیشتر مستندهایی درباره شرکت «انرون» Enron، «ویکیلیکس»، «استیو جابز» و «الیزابت هولمز» ساخته است. گیبنی از سال ۲۰۲۳ روی پروژه کار میکرد که در سال ۲۰۲۵ آماده شد، اما به دلیل تحولات سیاسی و اقتصادی مرتبط با ماسک و از جمله حمایت از ترامپ، ایفای نقش در دولت و عرضه سهام «اسپس ایکس» SpaceX دوباره تدوین شد. فیلم بر قدرت سیاسی و اقتصادی ماسک، تناقضهای شخصیتی و تاثیر گسترده او بر فناوری، سیاست و فرهنگ عمومی تمرکز کرده است. ماسک از ابتدا این فیلم را «هیتپیِس» (مستند تخریبی) خوانده و چند بار در X (توییتر سابق) به گیبنی حمله کرده است، حتی پیش از آنکه فیلم را دیده باشد گیبنی نیز با طعنه پاسخ داده: «از کجا میدانی؟» مدیر هنری ونیز، «آلبرتو باربرا»، در دفاع از این فیلم ماسک را «نابغه کارآفرین سرمایهداری، اما تکنوکراتی خطرناک بدون ملاحظات اخلاقی» توصیف کرده است. «تام پاورز»، مدیر بخش مستند جشنواره تورنتو، نیز ماسک را شخصیتی با قدرت شرورانه بر زندگی میلیونها نفر توصیف کرده و بر لزوم موشکافی رسانهای چنین قدرتی تأکید کرده است.
گنجینههای ملی
دادگاه حراج «قدیمیترین» ماشینحساب جهان را متوقف کرد برنامه حراج یکی از نخستین ماشین حسابهای جهان با جک دادگاهی در پاریس لغو شد. این دادگاه خروج این شیء تاریخی از فرانسه را به طور موقت ممنوع کرد. خانه حراج «کریستی» تایید کرد که مزایده برای ماشین حساب موسوم به «لا پاسکالین» را ادامه نخواهد داد. این ماشین حساب توسط «بلز پاسکال»، ریاضیدان فرانسوی، در سال ۱۶۴۲ میلادی اختراع و ساخته شد. پیشبینی میشد که این دستگاه دو تا سه میلیون یورو به فروش برسد و خانه حراج «کریستی» آن را «مهمترین ابزار علمی که به حراج گذاشتهشده» خوانده بود. محققان و پژوهشگران از دادگاه خواسته بودند که برای حفاظت از این ماشین حساب به عنوان یک میراث تاریخی اقدام کند و خواستار ثبت آن به عنوان «گنجینه ملی» شده بودند. دادگاه گفت که ارزش تاریخی و علمی این ماشین حساب میتواند به عنوان یک «گنجینه ملی» واجد شرایط تلقی شود و رای داد که حفاظت از آن تحت قانون میراث فرانسه تضمین شود. ماشین حساب «لا پاسکالین» در طول سال جاری میلادی در نیویورک و هنگ کنگ به نمایش گذاشته شده بود.
ثبت قلعه الموت در فهرست میراث جهانی یونسکو در جریان چهلوهشتمین اجلاس کمیته میراث جهانی یونسکو که در «بوسان» کره جنوبی برگزار شد، با ثبت نام «قلعه الموت و استحکامات وابسته» در فهرست میراث جهانی موافقت شد. پرونده ثبتشده، یک اثر زنجیرهای شامل قلعه الموت و شش استحکام وابسته، یعنی دژ لمسر، نویزرشاه، شمسکلایه، قسطینلار، شیرکوه و ایلان است که در درههای الموت شرقی و غربی و دامنههای جنوبی رشتهکوه البرز در استان قزوین قرار دارند. این سازهها در سدههای یازدهم تا سیزدهم میلادی با بهرهگیری از شناخت دقیق جغرافیا، مدیریت منابع آب، مسیرهای ارتباطی، معماری دفاعی و سازمان فضایی شکل گرفتند. این شبکه استحکامات علاوه بر ایفای نقش دفاعی و پناهگاهی، مرکزی برای فعالیتهای علمی و فرهنگی بود و تا زمان سقوط قلعه الموت در سال ۱۲۵۶ میلادی به حیات جامعه نزاری کمک کرد. قلعه الموت از اواخر سده یازدهم میلادی به مرکز سیاسی، نظامی و فکری اسماعیلیان نزاری تبدیل شد؛ جریانی تاثیرگذار در جهان اسلام که نفوذ آن فراتر از ایران گسترش یافت. یونسکو این مجموعه را «نمادی از سازماندهی راهبردی، تابآوری و اهمیت فرهنگی دولت اسماعیلیان نزاری» توصیف کرده است.
عراق فهرست آثار باستانی غارتشده پس از اشغال را اعلام کرد «قاسم السودانی»، معاون وزیر فرهنگ، گردشگری و میراث باستانی عراق، اعلام کرد که عراق از سال ۲۰۰۳ تاکنون در معرض انواع غارت قرار گرفته و بیش از ۵ هزار اثر باستانی دارای شماره ثبت موزه عراق از موزهها و محوطههای تاریخی به غارت رفته و از این کشور خارج شده است. بسیاری از این آثار در حراجیهای بینالمللی ظاهر شدهاند. وی خاطرنشان کرد که این وزارتخانه با همکاری وزارتخانههای خارجه و کشور، اینترپل، سازمانهای اطلاعاتی و سفارتخانههای عراق، عرضه شدن آثار باستانی عراق در حراجیهای عمومی و خصوصی را رصد و تحت پیگرد قرار میدهد. به گفته السودانی، این تلاشها به شناسایی شمار زیادی اثر باستانی غارتشده از عراق منجر شده است. پس از سقوط بغداد در آوریل ۲۰۰۳، موزه ملی عراق و بسیاری از محوطههای باستانی بدون حفاظت رها شدند. انتشار فهرست رسمی، به عراق امکان میدهد درخواست بازگرداندن آثار را با استناد حقوقی قویتری مطرح کند.
موسیقی
روایت مقاومت نوجوانان هلندی در «قرار ملاقات» «تام مورلو» Tom Morello، گیتاریست شناختهشده گروههای Rage Against the Machine و Audioslave، سالهاست چهرهای نمادین در موسیقی اعتراضی و ضدفاشیستی بهشمار میرود؛ هنرمندی که گیتار را به ابزار روایت مقاومت و نقد ساختارهای قدرت تبدیل کرده است. تازهترین اثر او «Date Night»، شب قرار، بر پایه یک داستان واقعی از دوران اشغال نازیها ساخته شده؛ روایتی درباره دو دختر نوجوان هلندی که با ظاهری معمولی سربازان آلمانی را به «قرار ملاقات» میکشاندند و سپس آنها را به نیروهای مقاومت تحویل میدادند. مورلو این روایت را در قالب یک قطعه راک تیره و پرتنش بازآفرینی کرده و با ضرباهنگ سنگین، فضای اضطراب و جسارت آن دوران را زنده کرده است. اهمیت اجتماعی این اثر در پیوندی است که میان مقاومت تاریخی و وضعیت امروز برقرار میکند؛ زمانی که بحثهای مربوط به رشد راست افراطی و خشونت ساختاری دوباره در اروپا و آمریکا مطرح است. رسانههای موسیقی، این قطعه را «بازگشت مورلو به ریشههای ضدفاشیستی» و «یکی از سیاسیترین آثار او در سالهای اخیر» توصیف کردهاند و منتقدان آن را نمونهای از موسیقی اعتراضی میدانند که هم به تاریخ وفادار است و هم به نیازهای امروز پاسخ میدهد. پیام اصلی «Date Night» این است که قهرمانان واقعی همیشه افراد معمولیاند و لحظهای که انسانهای عادی تصمیم میگیرند در برابر ظلم بایستند، تاریخ تغییر میکند؛ پیامی که مورلو تاکید میکند امروز نیز همانقدر ضروری است که در دهه ۱۹۴۰ بود.
اعتراض کیتی پری به سوءاستفاده کاخ سفید از ترانه او «کیتی پری»Katy Perry ، خواننده آمریکایی، گفت که از استفاده کاخ سفید از ترانه «فایروُرک» در ویدیویی از حملات نظامی آمریکا به ایران «مبهوت و منزجر» شده است. در این ویدیو که در «تیکتاک» منتشر شده، تصاویر انفجار بمبها با بخشی از ترانه هماهنگ شده که در آن کیتی پری عبارت «بوم، بوم، بوم» را میخواند. او میگوید که این ترانه در اصل بهعنوان سرودی درباره امید، التیام و قدرت درونی نوشته شده و استفاده کاخ سفید از آن نقض معنایی است که این اثر نمایندگی میکند. پیش از این نیز شماری از خوانندگان، از جمله «اولیویا رودریگو» و «آریانا گرانده» به استفاده دولت ترامپ از آثارشان اعتراض کردهاند.
قاتل ویکتور خارا به دام افتاد بیش از ۵۰ سال پس از قتل «ویکتور خارا»، خواننده فولکلور شیلیایی، آخرین فرد تحت تعقیب در ارتباط با مرگ او نیز ردیابی و به دست عدالت سپرده شد. «نلسون هاسه ماتزی» Nelson Haase Mazzei، سرهنگ بازنشسته ارتش، در سال ۲۰۲۳ پس از آنکه به همراه شش سرباز بازنشسته دیگر بهطور غیابی به اتهام قتل خارا و مرد دیگری محکوم شد، از دست مقامهای قضایی گریخت. پلیس شیلی روز شنبه اعلام کرد وی در «پوئههوئه»، منطقهای روستایی در جنوب این کشور، بازداشت شده و یک قاضی نیز دستور داده است او بلافاصله زندانی شود. بنیاد ویکتور خارا که توسط همسر او، «جوآن خارا»، رقصنده و فعال بریتانیایی، تاسیس شده است، در بیانیهای اعلام کرد: «ما مطلع شدیم که سرهنگ بازنشسته نلسون هاسه ماتزی، که از سال ۲۰۲۳ فراری از عدالت بود، پیدا و زندانی شده است. از این خبر استقبال میکنیم با این حال، برای ما مهم است تاکید کنیم که نیم قرن پس از قتل ویکتور خارا و لیتره کیروگا، دشوار است که بتوان این را عدالت نامید.» خارا، خواننده و فعال چپگرا، در ۱۱ سپتامبر ۱۹۷۳ در سانتیاگو، پایتخت شیلی، بازداشت شد؛ یک روز پس از کودتای خونین ژنرال «آگوستو پینوشه» با حمایت آمریکا که با هدف سرنگونی «سالوادور آلنده»، رییسجمهور سوسیالیست شیلی، انجام شد. خارا همراه با هزاران نفر دیگر در یک ورزشگاه کوچک سرپوشیده در مرکز سانتیاگو نگهداری میشد. در ورزشگاه، ماموران خارا را شکنجه و تحقیر کردند. آنها با او رولت روسی بازی کردند، سپس دستهایش را شکستند، جمجمهاش را خرد کردند و با شلیک گلولههای مسلسل بدنش را به رگبار بستند. جسد او در نزدیکی گورستان اصلی سانتیاگو رها شده بود. روی بدنش ۴۴ گلوله دیده میشد و ۵۶ استخوانش شکسته بود. خارا ۴۰ سال داشت. «لیتره کیروگا»، مدیر ملی زندانهای دولت آلنده، نیز که ۲۳ گلوله به او شلیک شده بود، همزمان پیدا شد.
هنرهای تجسمی
رونمایی از «قدرت مردم» «شپرد فیری» Shepard Fairey، هنرمند شناختهشده آمریکایی و چهره برجسته هنر سیاسی معاصر، در تازهترین پروژه خود مجموعهای از مُرالهای بزرگ ( - Muralنقاشی دیواری) با عنوان «موزاییک قدرت مردم» People Power Mosaicرا در دو شهر «آلبوکرکی» و «سانتافه» اجرا کرده است؛ آثاری که بهگفته منتقدان یکی از صریحترین بیانیههای هنری چپگرایانه سالهای اخیر بهشمار میرود. این پروژه که با همکاری نهادهای هنری محلی و گروههای اجتماعی اجرا شده، بر قدرت جمعی، نقش کارگران، تاریخ مبارزات اجتماعی و حضور اقلیتهای بومی و لاتین در شکلگیری هویت «نیومکزیکو» تمرکز دارد. فیری در گفتگویی با رسانههای محلی تاکید کرده هدفش «ادای احترام به کسانی است که ستونهای واقعی جامعهاند اما در روایت رسمی تاریخ دیده نمیشوند.» بخش اصلی پروژه، نقاشی دیواری عظیمی به مساحت بیش از ۲۷۹ متر مربع در محوطه تاریخیRail Yards ست؛ جایی که زمانی مرکز فعالیت کارگران راهآهن بوده. در این اثر، فیری با ترکیب نمادهای فرهنگی نیومکزیکو روایتی تصویری از همبستگی، مقاومت و هویت چندلایه اجتماعی ارائه میکند. یکی از چهرههای برجسته این اثر، «سولداد چاوز دِ چاکون» Soledad Chávez de Chacón است؛ نخستین زن لاتین که در سال ۱۹۲۴ برای مدتی کوتاه فرماندار نیومکزیکو شد. حضور او در اثر، بهگفته فیری، «یادآوری نقش زنان در مبارزات اجتماعی و سیاسی» است.
نقاشیهای همبستگی در کرانه باختری گروهی از هنرمندان فلسطینی به همراه یک هنرمند بومی آمریکا مجموعهای از نقاشیهای دیواری بزرگ را بر دیوارهای هتل متروکه InterContinental، مشرف به اردوگاه پناهجویان «عایده» Aida، اجرا کردند؛ مجموعهای که اکنون با عنوان «دیوارهای مقاومت» شناخته میشود و بهسرعت توجه رسانههای هنری و اجتماعی را جلب کرده است. این پروژه با همکاری «مركز اللاجئ» مرکز پناهجویان، و هنرمندان محلی و جامعه فلسطینی–آمریکایی شکل گرفت و هدف آن، بهگفته برگزارکنندگان، «ایجاد پلی میان تجربه استعمار، مقاومت و هویت» میان دو جامعه تحت فشار تاریخی، فلسطینیها و بومیان آمریکا، است. در آثار به نمایش درآمده، شباهتهای تاریخی میان استعمار سرزمینهای بومی در آمریکا و اشغال فلسطین بهصورت بصری برجسته شده است؛ از جمله تصویر مادران سوگوار، کودکان در حال بازی در سایه برج مراقبت، و نمادهای بومیان Lakȟóta که در کنار نشانههای فلسطینی قرار گرفتهاند. این نقاشیها در فاصله چند قدمی برج مراقبت ارتش اسراییل قرار دارند؛ سازهای که حضور دائمی آن فضای اردوگاه را سنگین و تهدیدآمیز کرده است. قرار گرفتن هنر در چنین محیطی، بهگفته هنرمندان، «نوعی بازپسگیری نمادین فضا» و «ایجاد امید در جایی است که بهطور معمول با ترس و محدودیت تعریف میشود.» رسانههای محلی و بینالمللی این پروژه را نمونهای برجسته از هنر مقاومت توصیف کردهاند؛ هنری که نهتنها زیبایی بصری دارد، بلکه حامل پیامهای اجتماعی و سیاسی روشن است.
(منابع: جنگ خبر، صدای امریکا، دویچهوله، یاهونیوز، بیبیسی، رولینگ استونز، یورونیوز، العربیه، ایلنا، لاجی)
منبع: نبرد خلق شماره ۵۰۵، یکشنبه ۱ شهریور ۱۴۰۵ - ۲۳ اوت ۲۰۲۶
|