|
زنان در مسیر رهایی (تیر ۱۴۰۵) اسد طاهری
پروژه نوظهور مردسالاری سنای فرانسه برای نخستین بار با انتشار یک گزارش اطلاعاتی تکاندهنده، از رشد نگرانکننده «شبکههای مردسالارانه افراطی» به عنوان یک تهدید امنیتی نوظهور پرده برداشت؛ پدیدهای دیجیتال و خشونت محور که با ایجاد یک «اقتصاد فلاکت روانی»، نسل جوان را هدف قرار داده و زنگ خطر تروریسم زن ستیزانه را در این کشور به صدا درآورده است. پارلمان فرانسه به طور مشخص «تهدید مردسالاری» را وارد برنامههای خود کرده است. برای نخستین بار، گزارش اطلاعاتی یک هیات حقوق زنان که در سنا تهیه شده، در روز چهارشنبه ۲۴ ژوئن به طور علنی منتشر شد. این گزارش ۲۶۰ صفحهای به افزایش نگرانکننده قدرت «شبکههای مردسالاری» می پردازد و نشان میدهد که چگونه این ایدئولوژی، خشونت را در میان مردان و حتی زنان جوان افزایش میدهد. واژه مردسالاری که در اواخر قرن نوزدهم مصطلح شد، مجموعهای از ایدهها و ارزشهای دیرینه از جمله مردمحوری را توصیف میکند که در سالهای اخیر به ویژه در واکنش و تقابل با پیشرفتهای جدید در حوزه حقوق زنان و جامعه +LGBTQIA احیا شده است و زنان را مقصر اصلی افت کیفیت زندگی مردان می داند. گزارش سنای فرانسه نشان میدهد که ظهور این گفتمانها بخشی از یک واکنش منفی جهانی به پیشرفتهای زنان است؛ واکنشی که حقوق به دستآمده از طریق مبارزات جمعیِ دهه های گذشته را به چالش میکشد. مردسالاری اغلب با تئوریهای توطئه پیوند خورده و به جریانهای راست افراطی نزدیک است. جهانبینی این جریان مبتنی بر سلسله مراتب میان زن و مرد و همچنین رتبهبندی درونجنسیتی بر اساس معیارهای جسمی، ژنتیکی و قومی است که در مجموع، یک دیدگاه برتر گرایانه را دنبال میکند. این جریان در قرن بیست و یکم با ناهمگونیهای زیادی همراه شده است؛ از مردان جوانی که با فیزیک خود مشکل دارند تا اینفلوئنسرهایی که نفرت از فمینیستها و عموم زنان را در جهت یک دستور کار سیاسی ضد دموکراتیک بازنشر میکنند. مطابق نتایج سنجش ملی شورای عالی برابری جنسیتی که در ۲۱ ژانویه منتشر شد، ۱۷ درصد از جمعیت فرانسه از تبعیض جنسیتی خصومتآمیز استقبال میکنند. شورای عالی برابری جنسیتی که یک نهاد مشورتی وابسته به دفتر نخستوزیر است در گزارش سالانه خود در مورد تبعیض جنسیتی اعلام کرد که فرانسه در شناسایی و مقابله با مردسالاری به طرز نگرانکنندهای عقب مانده است. این شورا با تاکید بر اینکه نفرت از زنان میتواند به خشونت و حتی تروریسم منجر شود، خواستار به رسمیت شناختن این پدیده به عنوان یک مساله امنیت عمومی شد و خاطرنشان کرد کشورهایی مانند کانادا و بریتانیا پیش از این، این موضوع را در استراتژیهای ضد افراطگرایی خشونتآمیز خود گنجاندهاند.
اقتصاد فلاکت روانی ابزارهای دیجیتال با فراهم کردن امکان ارتباط میان جوامع مختلف مردسالار، ناامیدیهای فردی را به خشمی جمعی علیه زنان و اقلیتها تبدیل کردهاند. شبکههای اجتماعی بستر بینظیری برای ابراز وجود این جنبش فراهم آوردهاند. کانالهای دیجیتال متعدد، از پلتفرمهای پرمخاطب گرفته تا فضاهای بسته و زیرزمینی، با سرعت زیادی این روایتها را منتشر میکنند. مطابق مطالعهای که در سال ۲۰۲۴ در دانشگاه دوبلین ایرلند انجام شد، تنها ۲۶ دقیقه طول میکشد تا کاربری که در تیکتاک یا یوتیوب گشتوگذار میکند، با محتوای مردسالارانه مواجه شود. این محتوا به دلیل بهرهگیری از فرهنگ عامه، میمها* و زبان طنز، به راحتی میان مخاطبان نوجوان پخش میشود؛ چرا که زبانی رمزگذاریشده دارد و حس تعلق به یک جامعه برگزیده را القا میکند. اینفلوئنسرهای مردسالار با فروش فرمولهای اغواگری، طرحهای سریع پولدار شدن، راهکارهای ارتقای جایگاه اجتماعی و توصیههای زیبایی ظاهری، عملاً یک «اقتصاد فلاکت روانی» به راه انداختهاند. سناتورهای فرانسوی و نویسندگان این گزارش هشدار میدهند که این جهانبینی پیش از ابراز در شبکههای اجتماعی، وارد زندگی روزمره خانوادهها شده است؛ تا جایی که روایتهای دختران، مادران و خواهران نشان میدهد که آنها از رفتار غریب مردان خانواده خود متحیر شدهاند. *میم (Meme) به تصویر، ویدیو یا نوشتهای کوتاه و خندهدار گفته میشود که بهسرعت در اینترنت پخش میشود و حامل یک مفهوم فرهنگی یا اجتماعی مشترک است. زبان طنز در میمها شامل شوخیهای تصویری، کنایههای اجتماعی و اغراق است که احساسات روزمره را بیان میکند.
بازداشت دهها زن در هرات به اتهام «بدحجابی» بار دیگر گزارشهایی از آزار و اذیت جنسی زنان در جریان بازداشتهای گوناگون منتشر شده است. به گفته شاهدان، دو دختر که تنها برای ساعاتی در بازداشت طالبان به سر برده بودند، پس از رهایی از تجاوزی که بر آنان صورت گرفته بود سخن گفتند. منابع در هرات، میگویند که نیروهای امربهمعروف و نهیازمنکر طالبان نزدیک به ۴۰ زن را به دلیل نپوشیدن چادری از بخشهای مختلف شهر بازداشت کردهاند. به گفته منبع، این زنان روز شنبه ۱۶ خرداد (جوزا) از جاده های «لیلامی فروشیها»** و «نخودبریزان» شهر هرات بازداشت شدهاند. یکی دیگر از منابع دیگر در هرات میگوید: محتسبان امربهمعروف طالبان سر هر خیابان در شهر هرات ایست بازرسی گذاشتهاند و با همراهی چند نیروی زن، زنانی را که مانتو پوشیدهاند با توهین و تحقیر بازداشت میکنند و با خود میبرند. **در افغانستان، لیلامیفروشیها به مکانهایی گفته میشود که در آنها لباسها، کفشها و وسایل دستدوم یا نو خارجی با قیمت ارزان فروخته میشوند.
سازمان ملل خواستار مشارکت سیاسی زنان افغانستان شد هیات معاونت سازمان ملل در افغانستان به مناسبت روز جهانی زنان در دیپلماسی، بر ضرورت مشارکت معنادار زنان افغانستان در زندگی عمومی و روندهای تصمیمگیری سیاسی تأکید کرد. یوناما گفت که حضور و صدای زنان برای دستیابی به صلح پایدار، توسعه فراگیر و آیندهای روشن برای افغانستان حیاتی است. یوناما روز چهارشنبه ۳ تیر ۱۴۰۵ در بیانیهای نوشت که تضمین مشارکت معنادار زنان در زندگی عمومی و روندهای تصمیمگیری در افغانستان همچنان یک ضرورت اساسی است. این نهاد سازمان ملل بار دیگر بر اهمیت فراهمسازی فرصتهای برابر برای زنان و دختران افغان تأکید کرده و گفته است که آنان باید بتوانند آموزش ببینند، رهبری کنند و در تمامی عرصههای جامعه، از جمله دیپلماسی و خدمات عمومی، نقش مؤثر ایفا کنند. روز جهانی زنان در دیپلماسی هر سال در ۲۴ ژوئن گرامی داشته میشود و هدف آن برجستهکردن نقش زنان در دیپلماسی، صلحسازی و تصمیمگیریهای بینالمللی و ترویج مشارکت برابر آنان در عرصه روابط بینالملل است. پیش از به قدرت رسیدن طالبان در افغانستان، زنان بهطور گسترده در تصمیمگیریهای سیاسی حضور داشتند و نقش فعالی ایفا میکردند. در حکومت پیشین افغانستان زنان عضو کابینه بودند و زنان در سمتهای بلند دولتی از جمله والی، سفیر، ولسوال و در مجلس نمایندگان نقش آفرینی میکردند. فعالان حقوق بشر میگویند طالبان با حذف زنان از جامعه «آپارتاید جنسیتی» را تحکیم کرده است.
شلیک مستقیم طالبان به معترضان موج جدید بازداشت زنان در افغانستان به بهانه «بدحجابی»، یکی از نادرترین اعتراضات خیابانی را در شهر هرات در پی داشته؛ امری که با واکنش مسلحانه و خونین نیروهای طالبان مواجه شده است. به گزارش نهادهای حقوق بشری و سازمان ملل، پلیس امر به معروف طالبان در روزهای اول تیرماه دستکم ۳۰ زن را در مناطق مختلف هرات بازداشت کرده است. شاهدان عینی تأیید میکنند که این زنان همگی دارای پوشش کامل و حجاب سنتی بودهاند، اما به دلیل آنچه طالبان آن را «عدم رعایت استانداردهای پوشش مورد نظر این گروه» میداند، با ضرب و شتم بازداشت شدهاند. در پی این بازداشتها که با واکنش شدید خانوادهها همراه شد، جمعیتی حدود ۱۰۰ تا ۱۵۰ نفر از مردان و زنان در محله «جبرئیل» هرات به خیابان آمدند و با سر دادن شعارهایی چون «کار، آموزش، آزادی» خواستار توقف بازداشتها شدند. نیروهای امنیتی طالبان ابتدا برای متفرق کردن جمعیت اقدام به شلیک هوایی کردند، اما بلافاصله اسلحهها را به سمت معترضان، از جمله زنان و کودکان فراری، گرفته و شلیک مستقیم کردند. بر اساس گزارش سازمان ملل و سازمان دیدهبان حقوق بشر، در این تیراندازی حداقل ۲ نفر، شامل یک کودک ۱۱ ساله و یک زن، کشته شدند، و بیش از ۲۰ تن دیگر مورد ضرب و شتم قرار گرفتند.
چرا زنان بیشتری در چین به پوشیدن لباسهای مردانه روی آوردهاند؟ با نزدیک شدن تابستان، یک زن جوان چینی هنگام مرتب کردن لباسهایش متوجه تغییری شد: تعداد لباسهای «مردانه» او اکنون از لباسهای زنانهاش بیشتر شده بود. پیراهنها، تیشرتها و شلوارکها برای دوستپسر یا پدرش خریده نشده بودند، بلکه برای خودش بودند. او تنها نیست. شمار فزایندهای از زنان جوان چینی، چه در حلقه دوستان او و چه در فضای آنلاین، میگویند به دلایلی مشابه از جمله کیفیت بهتر، قیمت پایینتر، راحتی بیشتر و شرمسار سازی کمتر درباره بدن، به پوشیدن لباسهای مردانه روی آوردهاند. اما چه چیزی محرک این روند است؟ این تغییر در بحبوحه اقتصاد ضعیف مصرفکننده در چین رخ میدهد در شیائو هوانگشو، اپلیکیشن محبوب شبکه اجتماعی چینی که با نام ردنوت نیز شناخته میشود، برچسب «زنان در لباس مردانه» بیش از ۸۲ میلیون بازدید داشته است، در حالی که برچسب «پوشش بدون جنسیت» از ۹۰ میلیون بازدید فراتر رفته است. پستهای مربوط به این موضوع به سرعت افزایش یافتهاند و اغلب درباره مزایای لباسهای مردانه صحبت میکنند. مزایایی مانند استفاده بیشتر از پنبه و کتان، برشهای سادهتر، جیبهای بزرگتر، درزهای نرمتر، پرداخت بهتر و قیمتهای پایینتر او به یاد میآورد که این تغییر در کمد لباسش در سال ۲۰۲۳ آغاز شد. زمانی که صفحه پیشنهادی دویین او (نسخه داخلی تیکتاک در چین) پخشهای زنده فروش تیشرت مردانه را به او نشان میداد. در ابتدا این موضوع برایش گیجکننده بود. او هرگز برای پدر یا دوست پسرش خرید نمیکرد، پس چرا الگوریتم چنین محتوایی را به او پیشنهاد میداد؟ تصور میکرد این یک خطای سیستمی است، تا اینکه روزی هنگام رفتن به دستشویی، تلفنش را به طور اتفاقی روی یک پخش زنده فروش لباس روشن گذاشت. «دخترها میتوانند این را در سایز کوچکتر بخرند و خودشان بپوشند.»، «این لباس بدون جنسیت است؛ زنان هم میتوانند آن را بپوشند.» این جملات ظرف چند دقیقه بارها و بارها تکرار میشد. در مقایسه با پخشهای زندهای که زنان را هدف قرار میدهند و اغلب بر لاغر نشان دادن، پنهان کردن نقصهای ادعایی یا ارائه تصویری ظریف و زنانه تاکید دارند، این یکی بر کیفیت پارچه و مواد اولیه تمرکز داشت. او میگوید: «این واقعا برای من جذاب بود. هیچوقت نفهمیدهام چرا لباسهای زنانه مدام استانداردهای رایج زیبایی را تبلیغ میکنند، بهویژه وقتی طراحیهای شان اغلب راحت نیست.» قیمت نیز عامل مهمی بود: قیمت بیشتر این پیراهنها کمتر از ۱۰۰ یوان (۱۴ دلار، ۱۱ پوند) بود. حتی اگر مجبور میشد آنها را پس بدهد، ریسک زیادی احساس نمیکرد. او نخستین تیشرت «مردانه» خود را خرید و شگفتزده شد. این لباس نسبت به لباسهای زنانهای که پیشتر با سه برابر این قیمت خریده بود، راحتتر، ضخیمتر و قابل تنفستر بود. طولی نکشید که خرید لباسهای مردانه بیشتری را آغاز کرد و احساس ناخوشایندی که انتظار داشت از پوشیدن آنها داشته باشد، هرگز به وجود نیامد. او میگوید با گذشت زمان، این لباسها به تدریج کمدش را تصرف کردند
یک تجاوز گروهی دیگر در هند؛ چرا زنان هنوز در امان نیستند؟ هشدار: جزئیات این مطلب ممکن است برای برخی افراد آزارنده باشد. سیزده سال پس از تجاوز گروهی به زنی هندی در اتوبوسی در دهلی پایتخت هند که به سرخط خبرهای روز تبدیل شده بود، گزارشهایی که روز پنجشنبه ۱۸ تیر ۱۴۰۵ منتشر شد، حاکی از وقوع پرونده تجاوز جدیدی در ایالت بیهار در شمال هند است که از نظر شدت خشونت بیشباهت به آن حادثه نیست. مدافعان حقوق زنان میگویند ماجرای این زن یکی دیگر از موارد بیتفاوتی پلیس و مسئولان بهداشتی نسبت به زنانی است که با آزار جنسی بهویژه در شهرها و روستاهای کوچک در هند به طور هر روزه مواجه هستند. مطابق قانون هند افشای نام قربانیان خشونت جنسی ممنوع است به همین دلیل ما قربانی این پرونده را سوما می نامیم که نام واقعی او نیست. مادر ۲۸ ساله چهار کودک به بیبیسی هند میگوید در خانه خودش مورد حمله و تجاوز گروهی از مردان قرار گرفته است که اشیایی را وارد واژن او کردهاند. این اتفاق پنجشنبه شب ۲۱ خرداد ۱۴۰۵در روستای بگوسرای افتاده است که به طور رسمی یکی از محرومترین مناطق هند شناخته میشود. پس از آنکه پزشکان بیمارستان تائید کردند که او با اشیایی مورد آزار قرار گرفته است که پزشکان از رحم او بیرون آوردهاند، این حادثه در هند مورد توجه همگانی قرار گرفت. او همچنین یک پوکه فشنگ را نشان داد و گفت یکی از اشیا مورد استفاده متجاوزان بوده است. سوما با بیان جزئیات آزار جنسی میگوید شبانه به دستشویی بیرون از خانه یک اتاقهاش رفته بود که پنج مرد به او حمله کردند. دستشویی در نداشت و فقط پردهای آویخته بر درگاه تا حدودی حریم خصوصی آن را حفظ میکرد. او میگوید: «آنها مرا برهنه کردند و دستها و دهانم را بستند. وقتی خواستم مقاومت کنم چاقویی بر سینهام گذاشتند و به من تجاوز کردند». او میگوید که شوهرش ابتدا فکر کرده بود صدای نالههای او صدای گربههای ولگرد است اما پس از مدتی مشکوک شد و سراغ او رفت. «آنها در خانه را از بیرون قفل کرده بودند. او همسایه را خبر کرد تا در را باز کنند و همه وضعیت مرا دیدند و شروع به گریه کردند» رئیس پلیس منطقه بگوسرای که خود را مانیش مینامد به بیبیسی میگوید: «گزارش پزشکی سوما تجاوز جنسی را تائید کرده است». «او میگوید در این پرونده نام سه فرد و دو متهم ناشناس وجود دارد. ما دو نفر از آنها را دستگیر کردهایم. تیم تحقیقات ویژه که برای این پرونده تشکیل شده است در تلاش برای دستگیری بقیه متهمان و بررسی پرونده است». پلیس میگوید برخی از متهمان پیشینه اعمال مجرمانه داشتهاند و موارد قانونی مربوط به تجاوز گروهی در مورد آنها اعمال شده است.
رنگ جنسیتی بیکاری روز سه شنبه ۱۶ تیر ۱۴۰۵، یاسر مختاری در وبسایت «پیام ما» پیرامون تبعیض جنسییتی نوشت: «بازار کار ایران پیش از جنگ نیز برای زنان نابرابر بود، اما بحران اخیر نشان داد در زمان تکانههای اقتصادی و اجتماعی، این نابرابری عمیقتر میشود. تا زمانی که امنیت شغلی، حمایتهای قانونی و فرصتهای برابر برای زنان تقویت نشود، هر بحران تازه، پیش از همه، اشتغال زنان را هدف خواهد گرفت.» در بخش دیگر این مقاله می خوانیم: « بازار کار ایران برای زنان، سالهاست با درهای نیمهباز تعریف میشود؛ ورود به آن دشوار است و ماندن در آن دشوارتر. شرایط پس از جنگ و وضعیت اقتصادی، شکافی را که از پیش وجود داشت عمیقتر کرده و بار دیگر زنان را به نخستین قربانیان بحران اشتغال تبدیل کرده است...» به گزارش ایلنا، بهروزآذر معاون رئیسجمهور در امور زنان و خانواده، گفته است: «در بازار کار، کاهش اشتغال، بهویژه در میان زنان، نگرانکننده است. آمارها نشان میدهد که یکسوم از متقاضیان بیمه بیکاری را زنان تشکیل میدهند که با توجه به سهم کمتر آنان در اشتغال رسمی، موضوعی قابل تأمل و نیازمند اقدام فوری است. پیش از شروع جنگ میدانستیم که زنان و کودکان نخستین قربانیان هر جنگی هستند و در این جنگ نیز دستکم در حوزه اشتغال، قربانیان جدی هستند و باید برای آنها تدبیر داشتم.»
(منابع استفاده شده برای این مجموعه: رادیو بین المللی فرانسه بخش فارسی، راوی زن، افغانستان اینترنشنال، صدایآمریکا، بیبیسی)
منبع: نبرد خلق شماره ۵۰۴، پنجشنبه ۱ مرداد ۱۴۰۵ - ۲۳ ژوئیه ۲۰۲۶
|