|
رویدادهای هنری ماه (تیر ۴۰۵)
هنر مقاومت
نمایشنامه «ناشناس ۱۱۷۸۰»؛ روایت پنج دهه سرکوب نمایشنامه مستند–نمایشی «ناشناس ۱۱۷۸۰» به نویسندگی و کارگردانی هیلا صدیقی و تهیهکنندگی ایمان ارجمندی این روزها در اروپا و بریتانیا روی صحنه میرود. این نمایش در فضایی نمادین و تکاندهنده میگذرد: ساختمان پزشکی قانونی کهریزک؛ مکانی که خانوادههای بسیاری برای شناسایی پیکر عزیزان شان به آن مراجعه کردهاند. روایت نمایش از همین نقطه آغاز میشود و سپس به رخدادهای مهم تاریخ سیاسی ایران پیوند میخورد؛ از حمله به کوی دانشگاه و جنبش سبز تا جنبش «زن، زندگی، آزادی» و یاد اعدامشدگان دهه ۶۰. نمایش با ترکیب نقشخوانی، روایت مستند و زبان شاعرانه، پنج دهه سرکوب سیاسی، تجربه زیسته خانوادهها و حافظه جمعی جامعه را به صحنه میآورد. «ناشناس ۱۱۷۸۰» تاکنون چندین بار در لندن و آمستردام اجرا شده است. نخستین اجرا در سالن «کاکپیت» لندن در فروردین و خرداد ۱۴۰۵ برگزار شد و پنجمین اجرا سوم تیرماه در سالن «کانکتوِگ» آمستردام روی صحنه رفت. برنامهریزی برای اجرای این نمایش در کشورهای دیگر نیز ادامه دارد. سازندگان نمایش میگویند هدف آن نه فقط اجرای هنری، بلکه «مجالی برای شهادت، یادآوری و مقاومت» است. «ناشناس ۱۱۷۸۰» در تلاش است تا با بازخوانی روایتهای حذفشده، جایگاه هنر را در ثبت حافظه جمعی و مقابله با فراموشی برجسته کند؛ روایتی که به گفته سازندگان، از دل خونبار دیماه سر برآورده و صدای خاموششدگان را دوباره به صحنه میآورد.
سرکوب علیه مقاومت
محکومیت پرستو احمدی به ۷۴ ضربه شلاق بر اساس اعلام منابع قضایی، دادگاه کیفری قم، پرستو احمدی و هشت نفر از همراهان او را به ۷۴ ضربه شلاق تعزیری، دو سال ممنوعیت خروج از کشور و دو سال محرومیت از هرگونه فعالیت هنری محکوم کرده است. عنوان اتهامی مطرحشده «جریحهدار کردن عفت عمومی از طریق تولید و انتشار محتوای مبتذل» عنوان شده است. پرستو احمدی در پاییز ۱۴۰۳ در کاروانسرای دیر گچین (واقع در استان قم)، بههمراه گروهی از نوازندگان مرد شامل احسان بیرقدار، سهیل فقیهنصیری، امین طاهری و امیرعلی پیرنیا، کنسرتی را برگزار کرد. قطعات اجرا شده در این کنسرت شجاعانه تلفیقی از موسیقی سنتی، فولکلور و قطعات خاطرهانگیز ایرانی بود. ویژگی متمایزکننده این کنسرت که به صورت مخفیانه و بدون تماشاگر برگزار شده بود، اجرای پرستو احمدی با پوشش اختیاری (بدون حجاب اجباری) و همخوانی/تکخوانی در یک بنای تاریخی در داخل ایران بود. او در ۲۱ آذر ۱۴۰۳ ویدیوی کامل این اجرا را از طریق کانال یوتیوب خود منتشر کرد. انتشار حکم شلاق و ممنوعیت فعالیت هنری، موجی از واکنشها را در شبکههای اجتماعی و میان فعالان فرهنگی برانگیخت. از جمله حسین علیزاده، آهنگساز و نوازنده مشهور تار، در جریان مراسمی در خانه هنرمندان برای بزرگداشت «استیون بلام»، پژوهشگر نامدار موسیقی ایرانی، گفت: «متاسفانه در روزی حرف میزنم که یک تعداد از هنرمندان ما محکوم به شلاق شدند؛ یعنی عصر حجر جلوی چشم ماست.» او افزود: «پیشنهاد میکنم این تعداد شلاق را بین ما تقسیم کنند. من حاضرم هفتاد شلاق را قبول کنم.»
بازداشت سپیده ابطحی، مستندساز و تدوینگر سینما سپیده ابطحی، مستندساز و تدوینگر شناختهشده و عضو «خانه سینما»، صبح چهارشنبه ۲۴ تیر در پی یورش نیروهای امنیتی به منزل خانوادگیاش در تهران بازداشت شد. ماموران امنیتی علاوه بر بازداشت او، تعدادی از وسایل الکترونیکی شخصی و کاریاش را نیز ضبط کردند. خانواده ابطحی اعلام کردهاند که هیچ نهادی مسوولیت این بازداشت را برعهده نگرفته و اطلاعاتی درباره محل نگهداری یا اتهامات احتمالی او منتشر نشده است. خواهر او در واکنشی احساسی نوشت خانهای که در جنگ آسیب دیده بود، با بردن سپیده «دوباره ویران شد». نزدیکان این مستندساز میگویند او در ماههای اخیر بارها در شبکههای اجتماعی مواضع صریحی در مخالفت با جنگ و دفاع از صلح منتشر کرده بود. این مستندساز پیشتر در جریان جنبش «زن، زندگی، آزادی» نیز به جمع هنرمندانی پیوست که در حمایت از معترضان موضعگیری کردند. او با انتشار تصویری بدون حجاب اجباری در صفحه اینستاگرام خود نوشته بود: «کنار و همدل با وطنم، با مردم، با داغداران. داغدار میمانم تا روز دادخواهی؛ برای روز آزادی و برای خون شهیدان زیبای راه آزادی. لطفا به دیدن این چهره از ما عادت کنید.»
محکومیت داود عباسی، فیلمساز، به ۲۰ ماه حبس تعزیری داود عباسی قشلاقی، فیلمساز ۴۰ ساله اهل کرج، که در جریان اعتراضات دیماه ۱۴۰۴ بازداشت شده بود، توسط شعبه دوم دادگاه انقلاب کرج به در مجموع ۲۰ ماه حبس تعزیری محکوم شد. این حکم شامل ۱۴ ماه حبس بابت «اجتماع و تبانی علیه امنیت داخلی» و ۶ ماه حبس بابت «فعالیت تبلیغی علیه نظام» است. عباسی در ۲۰ دیماه ۱۴۰۴ در جریان تجمعات کرج با خشونت شدید بازداشت و به زندان قزلحصار منتقل شده بود. این حکم یکی از تازهترین نمونههای برخورد قضایی با هنرمندان و فعالان فرهنگی در بستر اعتراضات سیاسی است.
جشنواره/ نمایشگاه
لغو بودجه بینال ونیز توسط کمیسیون اروپا کمیسیون اروپا بهطور رسمی لغو کمکهزینه دو میلیون یورویی جشنواره «بینال» ونیز برای دوره ۲۰۲۵ تا ۲۰۲۸ را تایید کرد. این تصمیم پس از آن اتخاذ شد که بنیاد بینال اعلام کرد پاویون روسیه در دوره جدید دوباره بازگشایی خواهد شد؛ اقدامی که با توجه به جنگ اوکراین و تحریمهای اروپا علیه مسکو، بحثبرانگیز تلقی شد. کمیسیون اروپا تاکید کرده که فرهنگ چون با پول مالیاتدهندگان تامین میشود، باید ارزشهای دموکراتیک را پاسداری کند؛ ارزشهایی که «در روسیه امروز رعایت نمیشود». این تصمیم با موجی از انتقادها روبرو شده و برخی چهرههای هنری و سیاسی اروپا آن را دخالت بیش از حد بروکسل در امور فرهنگی دانستهاند. حزب راستگرای «لیگ شمال» در ایتالیا اعلام کرده دولت باید بودجه قطعشده را جبران کند.
سرمایهداری و تخریب طبیعت در نمایشگاههای هنری اسکاندیناوی در ماه جاری و ماه گذشته میلادی، مجموعهای از نمایشگاههای هنری در نروژ، سوئد، دانمارک و فنلاند با محور نقد سرمایهداری و پیامدهای زیستمحیطی آن برگزار شد. این نمایشگاهها نقش صنایع نفتی، چوب، معدن و حملونقل دریایی را در تخریب طبیعت برجسته میکنند. در نروژ، نمایشگاههایی مانند «Petro-Myths» و «Arctic Ruins» به بررسی تاثیر حفاریهای نفتی بر مناطق قطبی پرداختند. در سوئد، «Forest Capitalocene» نابودی جنگلها توسط شرکتهای چوب و کاغذ را نقد کرد و «Waste Utopia» نقش صنایع فناوری در تولید زبالههای الکترونیکی را به نمایش گذاشت. دانمارک با نمایشگاه «Sea of Profits» به آلودگی اقیانوسها توسط شرکتهای حملونقل دریایی پرداخت و پروژه «Ocean Debt» مفهوم «بدهی اکولوژیک» صنایع را بهصورت تعاملی برای مخاطبان توضیح داد. در فنلاند نیز «Mining the Future» و «Toxic Landscapes» پیامدهای استخراج معادن و سبزشویی شرکتهای صنعتی را برجسته کردند.
حذف اثری روشنگرانه در باره شخصیتهای مورد تجلیل بریتانیا در یکی از بحثبرانگیزترین رویدادهای هنری اروپا در هفتههای اخیر، اثر ویدیویی «Persistence» (پایداری) از هنرمند برنده جایزه ترنر، «هلن کاماک»، از نمایشگاه «گالری پرتره ملی لندن» (National Portrait Gallery) خارج شد و بار دیگر موضوع آزادی بیان در نهادهای فرهنگی را به صدر مباحث هنری بریتانیا بازگرداند. «پایداری» یک فیلم ۴۰ دقیقهای است که با ترکیب تصویر، روایت، آرشیو و گفتار، به مساله حافظه تاریخی و شخصیتهایی میپردازد که در تاریخ رسمی بریتانیا مورد تجلیل قرار گرفتهاند. کاماک در بخشی از فیلم، هنگام اشاره به سیاستهای «الیور کرامول» در ایرلند، از نقش چرچیل در قحطی بنگال نیز یاد میکند و این دو را در چارچوب استفاده از گرسنگی بهعنوان ابزار قدرت به یکدیگر پیوند میدهد. قحطی بنگال در سال ۱۹۴۳، که در جریان جنگ جهانی دوم رخ داد، حدود سه میلیون قربانی بر جای گذاشت. درباره نقش دولت بریتانیا و شخص وینستون چرچیل در این فاجعه، میان تاریخنگاران اختلاف نظر جدی وجود دارد. انتشار این روایت با واکنش تند گروهی از سیاستمداران محافظهکار و تاریخنگاران بریتانیایی روبرو شد. «اندرو رابرتز»، زندگینامهنویس چرچیل، نامهای سرگشاده خطاب به هیات امنای گالری منتشر کرد که به امضای بیش از پنجاه عضو مجلس اعیان، از جمله «سر نیکلاس سومز»، نوه وینستون چرچیل، رسیده بود. هلن کاماک در واکنش به این اعتراضها تاکید کرد: «پرسش کردن، به چالش کشیدن و کاوش در تاریخ برای یک جامعه سالم ضروری است و هنر بخشی جداییناپذیر از این فرایند است.» او همچنین گفت که تصمیم به خارج کردن اثر از نمایشگاه را شخصاً گرفته است، اما این تصمیم را نتیجه فضای فزاینده فشار بر هنرمندان و نهادهای فرهنگی دانست و هشدار داد که چنین فشارهایی میتواند آزادی هنری را محدود کند.
ادبیات
خرید مجموعه دستنوشتههای آلبر کامو توسط دولت فرانسه کتابخانه ملی فرانسه مجموعهای شامل صدها سند و دستنوشته «آلبر کامو»، نویسنده برجسته فرانسوی و برنده جایزه نوبل، را به ارزش ۹ میلیون یورو خریداری کرد. این مجموعه شامل نسخههای اولیه رمانهای «بیگانه» و «آدم اول»، دفترچههای یادداشت، مکاتبات خصوصی و کارت شناسایی جعلی کامو در دوران مقاومت فرانسه است. وزیر فرهنگ فرانسه این خرید را «مهمترین سرمایهگذاری دولت در میراث ادبی» توصیف کرده است. نکته جالب این اسناد این است که خود آلبر کامو در نگهداری نوشتههایش بسیار منظم بود و آنها را طبقهبندی کرده بود. پس از مرگ ناگهانیاش نیز، «فرانسین»، همسرش کار شناسایی آثار، تاریخگذاری و تطبیق دادهها را انجام داد. قرار است بخشی از این مجموعه در نمایشگاه سال ۲۰۲۷ به مناسبت هفتادمین سال دریافت جایزه نوبل کامو به نمایش گذاشته شود و نسخههای دیجیتال آن نیز برای دسترسی عمومی منتشر گردد.
سینما
«Ink»؛ وقتی سینما به سراغ قدرت رسانه میرود فیلم جدید «دنی بویل»، کارگردان بریتانیایی سازنده آثاری چون Trainspotting و Slumdog Millionaire ، با عنوان «Ink» یکی از مهمترین پروژههای سینمایی سال آینده معرفی شده است. این فیلم که قرار است افتتاحکننده جشنواره فیلم ونیز ۲۰۲۶ باشد، به رقابت قدرت، رسانه و سیاست در بریتانیا میپردازد. «Ink» داستان خرید روزنامه بریتانیایی «The Sun» توسط غول رسانهای استرالیایی «روپرت مرداک» در سال ۱۹۶۹ و همکاری او با سردبیر «لَری لَمب» را روایت میکند؛ دو شخصیتی که با تغییر سبک روزنامهنگاری عامهپسند، یکی از تاثیرگذارترین رسانههای سیاسی بریتانیا را شکل دادند. اهمیت «Ink» فقط به یک داستان تاریخی محدود نیست. فیلم به دورهای میپردازد که در آن روزنامهها هنوز مهمترین ابزار شکلدهی افکار عمومی بودند، اما در عین حال پرسشی امروزی مطرح میکند: چه کسی روایت جامعه را کنترل میکند؟ صاحبان رسانه یا مردم؟ «Ink» میتواند فرصتی برای بررسی نقش سرمایه در تولید فرهنگ و سیاست باشد. مساله اصلی فیلم این نیست که فقط چگونه یک روزنامه موفق شد، بلکه این است که چگونه انتخاب موضوعات خبری، زبان و تصویرسازی میتواند افکار عمومی را شکل دهد و آیا رسانه در نظام سرمایهداری فقط انتقالدهنده خبر است یا خود یک قدرت سیاسی مستقل؟ فیلم در شرایطی اکران میشود که بحث درباره اخبار جعلی، پوپولیسم، مالکیت رسانهها و نقش میلیاردرهای فناوری در سیاست در سراسر جهان شدت گرفته است. از این منظر، داستان مرداک فقط یک فصل از تاریخ مطبوعات بریتانیا نیست، بلکه بخشی از تاریخ شکلگیری سیاست رسانهای معاصر است.
گوناگون
بازداشت کمدین ترک به اتهام توهین به اسلام و اردوغان «دنیز گوکتاش»، کمدین شناختهشده ترک، پس از انتشار اجرای استندآپ کمدیاش در یوتیوب، هنگام ورود به فرودگاه استانبول بازداشت شد. او به دلیل طنزهای سیاسیای که در استندآپ «دریای مرده» در یک تئاتر روباز در استانبول اجرا کرد، متهم به «توهین علنی به ارزشهای دینی» و «اهانت به رییسجمهور رجب طیب اردوغان» شده و چند پرونده قضایی علی او تشکیل شده است. ضبط این اجرا ۲۴ ژوئن منتشر شد و از آن زمان نزدیک به ۹ میلیون بار دیده شده است. دنیز گوکتاش در این برنامه با نگاهی طنزآمیز به تحولات سیاسی ترکیه پرداخت و تقریبا همه جناحهای صحنه سیاست، از جمله رقیب زندانی اردوغان، «اکرم اماماوغلو»، شهردار استانبول، را دست انداخت؛ بازداشتی که سال گذشته موجی از اعتراضهای گسترده خیابانی را برانگیخت. در اجرای منتشرشده، گوکتاش درباره کتابهای مقدس و قرآن نیز شوخیهایی مطرح کرده بود که آن را مقامات ترکیه دستاویز حمله و پیگرد وی قرار دادهاند. بازداشت گوکتاش در شرایطی صورت میگیرد که دولت ترکیه دامنه سرکوب علیه هر کسی را که منتقد دولت اسلامگرای محافظهکار ترکیه یا ارزشهای آن تلقی میشود، گسترش داده و پروندههای قضایی فزایندهای علیه موسیقیدانان، هنرمندان، روزنامهنگاران و سیاستمداران و دیگران به جریان افتاده است.
(منابع: جنگ خبر، رادیو زمانه، ههنگاو، گاردین، ژاکوبین، یورونیوز، آرت رویو، رادیو فردا، مهرماه)
منبع: نبرد خلق شماره ۵۰۴، پنجشنبه ۱ مرداد ۱۴۰۵ - ۲۳ ژوئیه ۲۰۲۶
|