|
رویدادهای هنری ماه (اردیبهشت ۴۰۵) هنر مقاومت گلرخ ایرایی و علی اسداللهی برنده جایزه آزادی نوشتار انجمن قلم آمریکا شدند انجمن قلم آمریکا جایزه «آزادی نوشتار» ۲۰۲۶ خود را به دو ایرانی اهدا کرد. گلرخ ایرایی، شاعر، فعال مدنی و سیاسی، و علی اسداللهی، شاعر و فعال مدنی، دو برنده این جایزه هستند. «سامر لوپز»، از مدیران انجمن قلم آمریکا گفت که اهدای جایزه به این دو شاعر «توجهها را به آنها جلب میکند. این دو نمادی از دور تازه سرکوب حکومت سرکوبگر، و تعقیب و محاکمه نویسندگان و فعالان اجتماعی در ایران هستند.» خانم لوپز گفت: «این دو شجاعت و خلاقیتی را معنا میکنند که برای بیان آزادانه عقایدمان در برابر آزار و اذیت بیامان لازم داریم.» انجمن قلم با اشاره به این که خانم ایرایی در دهه گذشته چند بار بازداشت و به اتهامهای مختلف زندانی شده، نوشت که «او شجاعانه و بدون ترس از هزینه دادن، بر آنچه که درست است پامیفشارد.» همچنین وضعیت علی اسداللهی که از زمان جنگ دوازده روزه در زندان بود، مورد توجه انجمن قلم قرار گرفت. بیانیه انجمن قلم مینویسد: «آقای اسداللهی «در خانهاش با خشونت بازداشت شد» و بدون دسترسی به وکیل زندانی شد. او در دوران بازداشت بارها بازجویی طولانیمدت شده و همچنین پیش از آزادیاش برای اعترافات ساختگی تحت فشار بوده است. وضعیت علی اسداللهی نشان میدهد که دولت ایران صدای مخالفان را با شدت خفه میکند.» «تمرینهایی برای یک انقلاب» در کن فیلم «تمرینهایی برای یک انقلاب»، ساخته پگاه آهنگرانی در بخش ویژه هفتادونهمین دوره جشنواره کن به نمایش درآمد و با استقبال تماشاگران روبرو شد. پس از نمایش این فیلم، خانم آهنگرانی، اثر خود را به مادرانی تقدیم کرد که فرزندانشان را در راه مبارزه برای آزادی از دست داده اند. در مراسم ویژه نمایش فیلم، خانم آهنگرانی را همسرش علی عظیمی، خواننده و آهنگساز، و مادرش منیژه حکمت، تهیهکننده و کارگردان ایرانی، همراهی میکردند. او در سخنانی به «روزهای بسیار دشوار مردم ایران» اشاره کرد که به گفته او «بدون اینترنت، با خبرهای روزانه اعدامها در جمهوری اسلامی و سایه سنگین جنگ» سپری می شود. پگاه آهنگرانی میگوید که از میان پنج پرتره از خویشاوندان و استادانش و پنج شکل از مقاومت، در این فیلم داستان زندگی خودش را روایت کرده است. به گفته خانم آهنگرانی او با استفاده از آرشیوهای شخصی، ویدیوهای خانگی، تصاویر اعتراضات خیابانی، روزنامهها و صداهای ضبطشده، بیش از ۴۰ سال از تاریخ ایران را بازخوانی کرده است. استعفای دستهجمعی هیات داوران نمایشگاه هنر ونیز در پی تصمیمم برگزارکنندگان نمایشگاه هنر «بینال ونیز» برای بازگرداندن روسیه به این رویداد هنری، تمام اعضای هیات داوران بینالمللی در آستانه افتتاح دوره ۲۰۲۶ این نمایشگاه استعفا کردند. برگزارکنندگان این رویداد دوسالانه که از معتبرترین رویدادهای هنر معاصر جهان است، بدون اعلام دلیل این استعفا، تنها به این نکته اشاره کردند که این تحول یک هفته پس از آن رخ میدهد که هیات داوران اعلام کرده بود آثار هنرمندان کشورهایی را که رهبرانشان در دیوان کیفری بینالمللی با اتهامهایی روبرو هستند، بررسی نخواهد کرد. این تصمیم در عمل روسیه و اسراییل را شامل میشد. دیوان کیفری بینالمللی برای ولادیمیر پوتین، رییسجمهور روسیه، در ارتباط با جنگ اوکراین حکم بازداشت صادر کرده و بنیامین نتانیاهو، نخستوزیر اسراییل، نیز در این دیوان و در ارتباط با جنگ غزه با اتهامهای «جنایت جنگی و جنایت علیه بشریت» روبرو است. استعفای دستهجمعی این هیات مناقشه ای را تشدید کرده است که از اوایل ماه مارس (اسفند ۱۴۰۴) و پس از اعلام بازگشت روسیه به بینال ونیز آغاز شد. این نخستین حضور روسیه در این رویداد از زمان آغاز تهاجم نظامی این کشور به اوکراین در سال ۲۰۲۲ خواهد بود. «پیتراَنجلو بوتافوگو»، رییس بینال ونیز، از این تصمیم عقبنشینی نکرده و گفته این جشنواره «فضایی برای همزیستی کل جهان» و بدون سانسور است. برگزارکنندگان اعلام کردند که برای نخستینبار به بازدیدکنندگان اجازه خواهند داد از میان همه شرکتکنندگان، از جمله هنرمندان روسیه و اسراییل، گزینههای مورد علاقه خود را انتخاب کنند. سینما - تلویزیون موج مخالفت هنرمندان با ادغام پارامونت و برادران وارنر در پی اعلام مذاکرات برای ادغام دو غول صنعت سرگرمی، «پارامونت» و «برادران وارنر دیسکاوری»، موجی بیسابقه از اعتراض در میان هنرمندان هالیوود شکل گرفته است. بیش از چهار هزار هنرمند، فیلمساز، بازیگر و نویسنده با امضای یک نامه سرگشاده، نسبت به پیامدهای این ادغام هشدار دادهاند. در این نامه که نام چهرههایی چون «فلورنس پیو»، «پدرو پاسکال»، «ادوارد نورتون»، «سوفیا کوپولا»، «دنی ویلنوو» و ۷۵ چهره برنده اسکار در آن دیده میشود، ادغام پیشنهادی «تهدیدی جدی برای تنوع فرهنگی، رقابت سالم و آینده خلاقیت در سینما» توصیف شده است. امضاکنندگان تاکید میکنند که ادغام دو استودیوی بزرگ، تعداد بازیگران اصلی صنعت فیلمسازی آمریکا را به چهار استودیو کاهش میدهد؛ وضعیتی که به باور آنان، «تمرکز خطرناک قدرت» ایجاد کرده و تولید آثار مستقل و میان بودجه را با خطر نابودی روبرو میکند. در این نامه همچنین هشدار داده شده که این روند میتواند به کاهش فرصتهای شغلی و تضعیف امنیت شغلی هنرمندان منجر شود. برخی از هنرمندان از جمله مارک رافالو اعلام کردهاند که بسیاری از همکاران شان به دلیل نگرانی از قرار گرفتن در «لیست سیاه» حاضر به امضای علنی نامه نشدهاند، اما مخالفت گسترده در پشت صحنه وجود دارد. مارک روفالو در یادداشتی در «نیویورک تایمز» نوشته: «کسی چه میداند، اگر بتوانیم این الیگارشی را که سعی در به دست گرفتن کنترل برنامههای تلویزیونی و سینماهای ما دارند شکست دهیم، شاید بتوانیم این کار را در جاهای دیگر نیز انجام دهیم.» روایت یک کابوس در «زندانی ۹۵۱»؛ جایزه برای نرگس رشیدی نرگس رشیدی، بازیگر ایرانی-آلمانی، توانست برای بازی تاثیرگذار خود در نقش «نازنین زاغری-رتکلیف»، در مراسم اعطای جوایز تلویزیونی «بفتا» (آکادمی هنر فیلم و تلویزیون بریتانیا) جایزه بهترین بازیگر نقش اول زن را از آن خود کند. این جایزه برای بازی در سریال کوتاه و چهار قسمتی «زندانی ۹۵۱» به او اهدا شد؛ سریالی که روایتگر شش سال بازداشت و دشواریهای زندگی این شهروند بریتانیایی-ایرانی در ایران است. سریال «زندانی ۹۵۱» که نوامبر سال گذشته از شبکه بیبیسی پخش شد، بر اساس واقعیتهای تکاندهنده دستگیری نازنین زاغری در آوریل ۲۰۱۶ ساخته شده است. نازنین زاغری که در آن زمان ۳۷ ساله بود، پس از سفری خانوادگی برای معرفی دختر ۲۲ ماههاش، گابریلا، به والدین خود، در فرودگاه توسط ماموران سپاه پاسداران بازداشت شد. این سریال به کارگردانی «فلیپا لوثورپ»، مسیر دشوار شش سالهای را به تصویر میکشد که با اتهامات «جاسوسی»، بازجوییهای طولانی، سلول انفرادی و اعتصاب غذا همراه بود. نرگس رشیدی برای درک عمیقتر این نقش، به پیشنویس کتاب خاطرات در دست انتشار نازنین و همسرش با عنوان «یک وجب از آسمان» مراجعه کرده بود. او که خود بخشی از کودکیاش را در ایران گذرانده و در هفت سالگی به آلمان مهاجرت کرده، میگوید پیشینه ایرانیاش کمک شایانی به ایفای این نقش کرده است. او میگوید: «من ایران دهه ۸۰ میلادی (دهه ۶۰ خورشیدی) را تجربه کردهام. دوران جنگ ایران و عراق را دیدهام و با دشواریهایی که مردم ایران، به ویژه زنان، با آن دستوپنجه نرم میکنند، کاملا آشنا هستم.» «پیتر جکسون»، کارگردان سهگانه مشهور «ارباب حلقهها»، در جشنواره کن از هوش مصنوعی در سینما دفاع کرد و گفت برخلاف بسیاری از منتقدان، با استفاده از هوش مصنوعی در فیلمسازی مشکل اساسی ندارد. او در جریان یک مسترکلاس پس از دریافت نخل طلای افتخاری کن گفت که هوش مصنوعی برای او تفاوت چندانی با جلوههای ویژه سنتی ندارد و آن را صرفاً ابزاری تازه در فرآیند تولید فیلم میبیند. او هوش مصنوعی در حوزه سینما را بخشی طبیعی از تحول تکنولوژیک هنر هفتم توصیف کرد. جکسون از فضای فعلی هالیوود که نسبت به هوش مصنوعی بدبین است انتقاد کرد و گفت این نگرانیها باعث شده بازیگران «ضبط حرکت» Motion capture مانند «اندی سرکیس» هرگز آنطور که شایستهاند در جوایز سینمایی دیده نشوند. جکسون تاکید کرد بازی گالوم در «ارباب حلقهها» یک اجرای کاملا انسانی بود و نه محصول هوش مصنوعی. به گفته او، سرکیس تمام احساسات، حرکات، و شخصیت گالوم را خودش خلق کرده، و فناوری تنها وسیله انتقال آن اجرا بوده است. او این وضعیت را برای بازیگران «ضبط حرکت» ناعادلانه توصیف کرد. موزه - نمایشگاه بودجه هنر در آمریکا زیر تیغ ترامپ بر اساس گزارش اتحادیه موزههای آمریکا، ۳۴درصد از مدیران موزهها کاهش یا لغو کمکهای مالی دولتی را گزارش دادهاند. ۵درصد از موزهها مجبور به اخراج کارمندان شدهاند و برنامههای مربوط به دانشآموزان، جوامع روستایی، معلولان و سالمندان لغو شده است. طبق نظرسنجی اتحادیه موزههای آمریکا از ۵۱۱ مدیر موزه، یکسوم موزهها کمکهای دولتی خود را از دست دادهاند. دوسوم مووسسات آسیبدیده هنوز نتوانستهاند جایگزینی پیدا کنند و تنها ۸درصد توانستهاند از طریق کمکهای خصوصی کسری را جبران کنند. یکچهارم موزهها برنامههای تخصصی برای دانشآموزان، مخاطبان روستایی، افراد معلول و سالمندان را لغو کردهاند. یکدهم کارمندان خود را اخراج کردهاند. موزه «کالیفرنیا هیستوریکال سوسایتی» در سانفرانسیسکو، «مرکز هنر ایتالیایی مدرن» در نیویورک و «موزه هنر بلویو» در واشینگتن کاملاً تعطیل شدهاند. این درحالی است که دولتی که بودجه هنری عمومی را در مرز صفر میخواهد، همزمان در میهمانی شب سالنو در «مار-آ-لاگو» Mar-a-Lago(ملک خصوصی ترامپ)، ۲.۷۵ میلیون دلار برای یک تابلوی دهدقیقهای پرداخت میکند. بیینال ونیز صحنه تنش و اعتراض در ۸ مه، یک اعتصاب ۲۴ ساعته توسط اتحادیههای کارگری ایتالیایی و ائتلافهای فراملیتی هنرمندان، «بیینال ونیز» را متوقف کرد. این اقدام در پاسخ به فراخوان اتحاد «هنر نه نسلکشی» (ANGA) صورت گرفت و به گفته این گروه، بزرگترین اعتصاب از این دست در تاریخ بیینال بوده است. این اعتصاب ۲۷ سالن از ۱۰۰ پاویون ملی بینال را برای یک روز تعطیل کرد. نخستین اثری که بازدیدکننده در ورودی نمایشگاه اصلی «در کلیدهای کوچک» با آن روبرو میشوند، شعری از «رفعت العرعیر»، شاعر و استاد فلسطینی، است که در دسامبر ۲۰۲۳ در غزه کشته شد. این شعر به نماد جنبش حامی فلسطین تبدیل شده است. ونیز به عنوان مرکز فرهنگ بارها در مرکز اعتراضات علیه نسل کشی اسراییل و ماجراجوییهای کلانثروتمندان بوده است. در سال ۲۰۲۴، بیش از ۲۲ هزار هنرمند طوماری را امضا کردند که خواستار حذف اسراییل از بینال ونیز بود و استدلال کردند که «هنر پلتفرمی که دولتی را نمایندگی می کند که در حال انجام جنایات مداوم علیه فلسطینیان در غزه است، غیرقابل قبول است. نه به غرفه نسل کشی در بینال ونیز!» ادبیات ایران در رده دوم شمار نویسندگان زندانی در جهان انجمن قلم آمریکا در تازهترین گزارش سالانه خود درباره وضعیت آزادی بیان در جهان اعلام کرد شمار نویسندگان زندانی در سال ۲۰۲۵ برای نخستین بار از سال ۲۰۱۹ که این شاخص منتشر میشود، از مرز ۴۰۰ نفر عبور کرده است. این گزارش که روز سهشنبه ۲۲ اردیبهشت منتشر شد، میگوید در سال ۲۰۲۵ میلادی در مجموع ۴۰۱ نویسنده در ۴۴ کشور زندانی بودهاند، درحالیکه این رقم در سال پیش ۳۷۵ نفر در ۴۰ کشور بود. بر اساس این گزارش، چین همچنان بزرگترین زندان نویسندگان در جهان است و با ۱۱۹ مورد در صدر فهرست قرار دارد. ایران با ۵۳ نویسنده زندانی در رتبه دوم ایستاده و بهگفته پن آمریکا، شدیدترین افزایش بازداشتها در ایران طی سال گذشته رخ داده است. این سازمان میگوید مقامهای جمهوری اسلامی در سال ۲۰۲۵ دستکم ۱۷ بازداشت تازه انجام دادند و شمار نویسندگان زندانی را بار دیگر به سطح دوران اعتراضهای «زن، زندگی، آزادی» در سال ۱۴۰۱ نزدیک کردهاند. در میان افرادی که نام آنها در گزارش آمده، از حسین رونقی، فعال مدنی و تحلیلگر آنلاین، پرویز صداقت و محمد مالجو، اقتصاددان، مهسا اسداللهنژاد، جامعهشناس، و شیرین کریمی، نویسنده و مترجم، نام برده شده است. پن آمریکا همچنین به بازداشت دوباره نرگس محمدی، برنده جایزه نوبل صلح، و سپیده قلیان اشاره کرده که بهگفته این سازمان در جریان یک مراسم یادبود در آذر ماه سال پیش بهطور خشونتآمیز بازداشت شدند. «شورش»، رمانی آتشین درباره شورش زنان رمان تازه «تهمیما آنام» Tahmima Anam با عنوان «شورش» Uprising تصویری آتشین و تکاندهنده از مقاومت زنان در برابر فقر، خشونت ساختاری و بحران اقلیمی ارائه میدهد. داستان در جزیرهای دورافتاده در بنگلادش میگذرد؛ جایی که نسلهای متوالی از زنان در چرخه کار جنسی گرفتار شدهاند و دخترانشان از کودکی شاهد فرسایش مادران خود هستند. آنـام با الهام از تجربه خبرنگاریاش در «خانههای شناور» (بانیشانتا)، جهانی میسازد که در آن استثمار، ناامنی زیستمحیطی و پدرسالاری در هم تنیدهاند. ورود دختری تازهوارد به نام «کوسوم خان» که پیشتر در اعتراضات علیه دیکتاتور شرکت داشته، نظم سرکوبگر جزیره را برهم میزند و بذر یک قیام زنانه را میکارد. کودکان و زنان جزیره در او نشانهای از رهایی میبینند و به تدریج به نیرویی جمعی بدل میشوند. «شورش» همزمان رمانی فمینیستی، سیاسی و اقلیمی است؛ داستانی درباره بلوغ، همبستگی، و تلاش برای شکستن زنجیرهای خشونت نسلی. آنام نشان میدهد که چگونه امید رادیکال و خشم میتوانند به نیرویی برای تغییر بدل شوند؛ نیرویی که در این روایت، مادران جرقه رها شدن آن را در دست دارند. این کتاب توسط انتشارات Canongate منتشر شده و منتقدان آن را اثری پرقدرت درباره مقاومت زنان در برابر بیعدالتی توصیف کردهاند. (منابع: جنگ خبر، بیبیسی، رادیو فردا، گاردین، مهر، آرتنیوز، العربیه، یورونیوز)
منبع: نبرد خلق شماره ۵۰۲ - آدینه ۱ خرداد ۱۴۰۵ - ۲۲ مه ۲۰۲۶
|