|
زنان در مسیر رهایی (اسفند۱۴۰۴) اسد طاهری
هشت مارس؛ روز مبارزه علیه ستم، سرمایهداری و مردسالاری هشت مارس، روز جهانی زن، روز بزرگداشت تاریخی از مبارزه زنان کارگر و زحمتکش علیه ستم، تبعیض و استثمار است. این روز تنها یادآور مطالبات برابری خواهانه زنان نیست، بلکه نماد مبارزهای گسترده تر علیه ساختارهایی است که نابرابری و بیعدالتی را در جامعه بازتولید میکنند. هشت مارس (۱۷ اسفند)، روز جهانی زن ؛ روزی که در سراسر جهان یادآور مبارزه زنان علیه ستم، تبعیض و نابرابری است. امسال این روز در شرایطی فرا رسید که مردم ایران و منطقه در میان آتش جنگ، ناامنی و بحرانهای عمیق سیاسی و اجتماعی قرار دارند. در ایران، زنستیزی و تبعیض علیه زنان از نخستین روزهای استقرار جمهوری اسلامی به یکی از ستونهای اصلی این نظام تبدیل شد. حاکمیتی که با تحمیل حجاب اجباری، حذف زنان از عرصههای قدرت، و اعمال قوانین تبعیضآمیز، کوشید نیمی از جامعه را به حاشیه براند و صدای آنان را خاموش کند. اما زنان ایران هرگز تسلیم نشدند. از اعتراضات زنان در اسفند ۱۳۵۷ تا مبارزات گسترده در دهههای بعد، و سرانجام در خیزش تاریخی «زن، زندگی، آزادی»، زنان به پیشگامان مبارزه برای آزادی و کرامت انسانی بدل شدند. این خیزش نشان داد که مبارزه زنان تنها برای حقوق زنان نیست، بلکه برای رهایی کل جامعه از استبداد و ستم است. خامنه ای، با طرح دوباره مساله حجاب، آن را «چالشی تحمیلی بر کشور» نامید و مدعی شد که این موضوع باید از دو جنبه «شرعی» و «قانونی» مورد بررسی قرار گیرد. به گفته او، حجاب «حکم مسلم شرعی» بوده است و زنان باید بدن خود را بهجز صورت و دو دست بپوشانند. او همچنین با تکیه بر قوانین موجود، اطاعت از این مقررات را برای همه، حتی کسانی که به مبانی شرعی باور ندارند، الزامی دانست. اما این سخنان در شرایطی بیان شد که جامعه ایران، بهویژه پس از خیزش سراسری سال ۱۴۰۱، شاهد گسترش بیسابقه مقاومت زنان علیه حجاب اجباری بوده است. با وجود این واقعیت اجتماعی، خامنهای فاسد بار دیگر با انکار اراده و کنش مستقل زنان، ادعا کرد که مخالفت با حجاب «از خارج کشور هدایت و طراحی شده» و حتی مدعی شد افرادی «استخدام شدهاند» تا در جامعه «هنجار شکنی» کنند. معنای واقعی این ادعاها چیزی جز توجیه سرکوب بیشتر نبود. تکرار چنین اتهاماتی در عمل چراغ سبزی به نهادهای امنیتی و قضایی برای تشدید فشار بر زنان و جامعه بود. او (خامنهای، فاسد) نیز در پایان سخنان خود صراحتاً از قوه قضاییه و دیگر بخشهای حکومت خواست که در این زمینه به «وظایف قانونی و شرعی» خود عمل کنند. رژیم ارتجاعی و زنستیز جمهوری اسلامی در تمام چهلوهفت سال حیات خود، حتی یک روز را بدون سرکوب و تبعیض علیه زنان سپری نکرده است. پس از خیزش انقلابی «زن، زندگی، آزادی»، این سرکوب به جنگی علنی و همهجانبه علیه زنان تبدیل شده است. از نخستین روزهای استقرار جمهوری اسلامی، تبعیض و سرکوب زنان به سیاستی سازمانیافته و دائمی تبدیل شد. این حکومت با مجموعهای از قوانین ارتجاعی و با اتکا به دستگاه گسترده سرکوب، کوشیده است زنان را از عرصههای اجتماعی، سیاسی و اقتصادی کنار بزند و همزمان با دخالت روزافزون در زندگی خصوصی آنان، ابتداییترین حقوق و آزادیهای فردیشان را محدود کند. نمونه این سیاستها، معاون وزارت بهداشت جمهوری اسلامی بود که با برداشتن محدودیت سن بارداری، سنین ۱۵ تا ۴۹ سالگی را «مناسب» برای بارداری اعلام کرده است. در نظامی که «ازدواج» دختران در سنین بسیار پایین مجاز شمرده میشود، چنین سیاستی عملاً به معنای مشروعیتبخشی به بارداری کودکان و تداوم پدیده موسوم به «کودکهمسری» است.
جنبش زنان در سال ۱۴۰۴ در سال ۱۴۰۴، جنبش زنان ایران وارد مرحلهای کیفی تازهای شد. مبارزه دیگر صرفاً به تظاهرات خیابانی محدود نماند، بلکه به سطح زندگی روزمره نفوذ کرد. کنار گذاشتن حجاب اجباری، ایستادگی در محیطهای کاری و دانشگاهی، و بازتعریف هنجارهای اجتماعی به شکل گسترده، نافرمانی مدنی را از یک کنش استثنایی به یک «رویه پایدار مقاومت» بدل ساخت. این دگرگونی تاکتیکی، نشانه بلوغ جنبش است. تجربه دهههای گذشته نشان داده که اعتراضات مقطعی، هرچند انفجاری و پرقدرت، در صورت فقدان تداوم اجتماعی، بهراحتی مهار یا فرسوده میشوند. اما زمانی که مقاومت در بدن، پوشش، حضور اجتماعی و روابط روزمره نهادینه میشود، سرکوب دیگر با یک دشمن متمرکز روبهرو نیست، بلکه با جامعهای مواجه است که بهطور پراکنده اما همزمان، نظم تحمیلی را نقض میکند. از این منظر، جنبش زنان در ۱۴۰۴ وارد فاز «فرسایش هژمونی» شد. حاکمیت میتواند تجمعات را متفرق کند، اما قادر نبود میلیونها رفتار نافرمان، انتخاب فردی آگاهانه و کنشهای کوچک اما پیوسته را کنترل نماید. این همان نقطهای است که اقتدار ایدئولوژیک از درون ترک برمیدارد. اهمیت و پیوند روزافزون مبارزه جنسیتی با تضادهای طبقاتی بود. حضور فعال زنان در محیطهای کار، آموزش و خدمات عمومی نشان داد که مسئله آزادی زنان از ساختار اقتصادی و مناسبات استثمار جدا نیست. زن کارگر، معلم، پرستار و دانشجو همزمان علیه تبعیض جنسیتی و فشار معیشتی میجنگد. این همآهنگی جنبش زنان را از یک اعتراض صرفاً فرهنگی به بخشی از مبارزه اجتماعی علیه نظم نابرابر حاکم تبدیل کرد.
روز جهانی رفع خشونت علیه زنان از سال ۱۹۹۹ و با اعلام،سازمان ملل متحد درباره روز جهانی رفع خشونت علیه زنان تمرکز اصلی بیشتر بر خشونت در نهاد خانواده هرجا و هرگاه صحبتی از خشونت علیه زنان گفته میشود نهایتا اشاره به پدیده «زنکشی» یا “فمساید” (Femicide) قرار گرفته است. اما خشونت علیه زنان تنها به این عرصه محدود نیست؛ تجاوز و خشونت در جنگها، سرکوب و شکنجه زنان سیاسی، و خشونت علیه زنان در محیطهای کار نیز بخشی از همان واقعیت تلخ است که اغلب در آمارها نادیده گرفته میشود. بر اساس گزارشهای اخیر سازمان ملل، در سال ۲۰۲۳ به طور متوسط هر ده دقیقه یک زن در جهان به قتل رسیده است. با این حال خود این گزارشها نیز تأکید میکنند که آمار واقعی بسیار بالاتر است؛ زیرا بسیاری از موارد ثبت نمیشوند و در برخی کشورها اساساً دادهای منتشر نمیشود. با همه محدودیتها، دستاورد مهم مبارزات زنان این بوده است که زنکشی و خشونت علیه زنان در بسیاری از جوامع به عنوان پدیدهای محکوم و ناهنجار شناخته شده و دولتها را ناچار کرده است دستکم در سطح قانونگذاری واکنش نشان دهند. حتی چنین چارچوبهای محدود حقوقی نیز میتواند تا حدی مانع از تکرار این فجایع شود.
زنان خاورمیانه در جبهه نبرد با ارتجاع و نیروهای اسلامگرا مبارزات زنان خاورمیانه امروز به یکی از مهمترین جبهههای نبرد با ارتجاع و نیروهای اسلامگرا در منطقه تبدیل شده است. مقاومت زنان نهتنها الهامبخش جنبشهای آزادیخواهانه است، بلکه به گسترش و تقویت مبارزات زنان در سراسر منطقه نیز یاری رسانده است. مبارزات زنان ایران در دهههای گذشته نمونهای برجسته از این روند است؛ مبارزهای که هم ماهیت زنستیز و سرکوبگر حکومت دینی را در برابر افکار عمومی جهان آشکار کرده و هم اراده و جسارت زنان در ایستادگی در برابر آن را نشان داده است. شعار «زن، زندگی، آزادی» که در خیزش ۱۴۰۱ در سراسر ایران طنین انداخت، ریشه در مبارزات زنان کرد در روژاوا داشت. این شعار به عنوان آلترناتیوی مترقی در برابر پدرسالاری، سرکوب و استبداد مطرح شد و با گسترش مبارزات زنان ایران، به شعاری جهانی تبدیل گشت. تجربه منطقه نشان میدهد که پیروزی پایدار مبارزات زنان در خاورمیانه در گرو پیوند آن با مبارزات کارگران و نیروهای مترقی جامعه است؛ پیوندی که میتواند در برابر حکومتهایی چون جمهوری اسلامی، طالبان و گروههای ارتجاعی مانند القاعده،حماس، داعش و حزباله نیرویی تعیینکننده بسازد. مبارزه زنان در خاورمیانه تنها یک مبارزه جنسیتی نیست؛ بخشی از نبرد بزرگتر برای آزادی، برابری و رهایی از ارتجاع است.
زنان در صف اول قربانیان نظامهای اقتصادی در جهان امروز، زنان همچنان در صف اول قربانیان نظامهای اقتصادی و سیاسی نابرابر قرار دارند. بحرانهای عمیق اقتصادی، گسترش جنگها، رشد نیروهای ارتجاعی و بنیادگرایانه و سیاستهای تبعیضآمیز، همگی فشار مضاعفی بر زندگی زنان وارد کردهاند. همانگونه که آنتونیو گوترش، دبیرکل سازمان ملل متحد هشدار داده است، در بسیاری از نقاط جهان «ساعت حقوق زنان به عقب بازگردانده میشود». اما تاریخ مبارزات اجتماعی نشان داده است که هرگاه نیروهای سرکوبگر تلاش کردهاند صدای زنان را خاموش کنند، مقاومت گستردهتری شکل گرفته است. از اعتصابهای زنان کارگر در کارخانهها تا حضور گسترده آنان در جنبشهای اجتماعی و آزادیخواهانه، زنان همواره نقشی تعیینکننده در پیشبرد مبارزه برای عدالت داشتهاند.
امروز در روز جهانی زن، ما یاد همه زنانی را گرامی میداریم که در این مسیر سرکوب شدند، زندان رفتند یا جان خود را از دست دادند. آنان نماد شجاعت و مقاومتاند و نامشان در حافظه مبارزاتی مردم ایران زنده خواهد ماند. هشت مارس در ایران تنها یک مناسبت نمادین نیست؛ بلکه یادآور نبردی تاریخی است که هنوز ادامه دارد. زنان و مردان آزادیخواه ایران نشان دادهاند که در برابر تبعیض و سرکوب سکوت نخواهند کرد. مناطق کردنشین، زنان در سالهای اخیر به یکی از نیروهای پیشرو در مبارزه علیه استبداد، تبعیض جنسیتی و سرکوب اجتماعی تبدیل شدهاند. شعار «زن، زندگی، آزادی» که از دل مبارزات زنان کرد سوریه به عنوان آلترناتیوی مترقی در برابر «پدرسالاری» سرکوب و استبداد مطرح شد، هرچند آن زمان این شعار در مناطق کردنشین سوریه محدود ماند و به سطح سراسری در این کشور نرسید، اما در ایران، بهپاس مبارزات گسترده، شجاعانه و جسورانه زنان از کردستان تا تهران و بلوچستان تا آذربایجان، به یک شعار سراسری تبدیل شد و هم در سطح جهانی شناخته شد. زنان ایرانی با اقدام عملی به آتش کشیدن حجاب اجباری، اراده خود برای آزادی و برابری را به نمایش گذاشتند.
تظاهرات هشت مارس در جهان در ۸ مارس ۲۰۲۶ (روز جهانی زن) در بسیاری از شهرهای جهان تظاهرات گستردهای برگزار شد. این تجمعها فقط درباره حقوق زنان نبود، بلکه در بسیاری از کشورها با اعتراض به جنگ، خشونت و نابرابری اجتماعی نیز همراه شد. در ادامه مهمترین مواردی که در گزارشهای خبری آمده را خلاصه میکنم: در روز یکشنبه ۸ مارس ۲۰۲۶، فعالان و معترضان در شهرهای مختلف جهان همزمان با روز جهانی زن در تجمعها و راهپیماییهای گستردهای حضور یافتند تا خواستار برابری حقوق زنان، پایان تبعیض جنسیتی، عدالت اجتماعی و صلح جهانی شوند. در چندین کشور از جمله اسپانیا، فرانسه، برزیل، شیلی، یونان، ایتالیا، ترکیه، شیلی، افغانستان و اوکراین هزاران نفر در خیابانها گرد آمدند و در راهپیماییها شرکت کردند. معترضان در این تجمعها علاوه بر خواستههای سنتی حقوق زنان، بر دفاع از صلح، مخالفت با جنگ، محکومیت خشونت جنسی و نفی تبعیض اجتماعی تأکید کردند. در برخی شهرها، شرکتکنندگان همچنین خواستار پایان مداخلات نظامی و بحرانهای منطقهای شدند. گزارشها همچنین حاکی است که در بسیاری از این تجمعها، نه تنها زنان، بلکه مردان و سایر گروههای اجتماعی نیز حضور داشتند و پیامهای خود را در حمایت از برابری، عدالت و پایان تبعیض جنسی مطرح کردند
هزاران نفر در اسپانیا علیه خشونت با زنان و جنگ تظاهرات کردند. در شهرهایی مانند مادرید و بارسلونا دهها هزار نفر در راهپیمایی شرکت کردند. شعارها درباره برابری جنسیتی، مقابله با خشونت علیه زنان و صلح بود.برخی معترضان همچنین خواستار پایان جنگها در خاورمیانه شدند. تظاهرات روز جهانی زن در اسپانیا امسال افزون بر موضوع حقوق زنان، به صحنه اعتراض به جنگ در خاورمیانه نیز تبدیل شد و شماری از مقامهای سیاسی این کشور نیز در این مورد موضعگیری کردند.
روز جهانی زن؛ «نه به جنگ» و «نه به فقر» از شعارهای برجسته فعالان فمنیست در پاریس به مناسبت هشت مارس روز جهانی زن دهها هزار نفر در پاریس برای «دفاع از برابری زنان و مبارزه با خشونتهای مبتنی بر جنسیت» به خیابان آمدند. زمینه مشترک تظاهرات امسال «حقوق، برابری، کنش؛ برای تمامی زنان و دختران» تعیین شده بود که به ضرورت دسترسی منصفانه به عدالت، حمایت واقعی از حقوق بنیادین، و اقدامات واقعی برای همه بدون هیچگونه استثنا اشاره داشت. با فراخوان سندیکاها به اعتصاب فمینیستی «در کار، در امور خانهداری، و در مصرف»، تظاهرات امسال همچنین توجه ویژهای به فقر زنان در بازار کار و همچنین نابرابری دستمزد میان زنان و مردان نشان داد: «زنان ۶۲ درصد افرادیاند که حداقل حقوق را دریافت میکنند و ۷۰ درصد از کسانیاند که به دریافت کمکهای غذایی نیاز دارند.» با اینحال تظاهرات امسال تحتتاثیر حملهً اخیر اسرائیل و ایالات متحده آمریکا به ایران قرار داشت و گروههای فمینیستی، احزاب و سندیکاهای حاضر در تظاهرات با شعارها، پلاکاردها و باندرولهای خود به جنگ واکنش نشان دادند. در همبستگی با ایرانیان، سرود «سوگند» در ابتدای تظاهرات با همکاری گروههای مختلف ایرانی و غیرایرانی خوانده شد که ابتکاری بود از سوی گروه سرود بینالمللی «انتر کورال» که هر سال برای اجرای سرودهای انقلابی کشورهای مختلف تلاش میکند و امسال سرودی به زبان فارسی را به برنامه اجرای خود اضافه کرده بودند. پیش از شروع تظاهرات، گروههای مختلف در میدانی جمع شدند و فعالان زنان از کشورهای مختلف سخنرانی کردند. از جمله فعالانی از کردستان که دههها فعالیت زنان کرد برای دستیابی به برابری را برجسته کردند و فعالانی از ایالات متحده امریکا که ضمن تاکید بر آسیبهای ممنوعیت سقطجنین برای زنان در آمریکا، مخالفت خود را با حمله کشورشان به ایران اعلام کردند. از سوی دیگر فعالان زنان از کشور اوکراین هم تلاشهای سندیکایی زنان اوکراین را در زمان جنگ تشریح کردند. در سانتیاگو و دیگر شهرها تظاهرات علیه تبعیض جنسیتی و سیاستهای محافظهکارانه برگزار شد. در بسیاری از کشورهای منطقه، جنبشهای فمینیستی نقش مهمی در سازماندهی این تجمعها داشتند. روز همبستگی زنان جهان، به ابتکار انجمن فرهنگی سخن و انجمن رفاه و همبستگی در شهر استانبول برگزار گردید. این برنامه با حضور جمعی از بانوان فعال فرهنگی، اجتماعی و دوستداران فرهنگ و ادب برگزار شد. برنامه با گردانندگی خانم اورانوس مصمم آغاز گردید. در بخش نخست، خانم نبیلا مصلح فعال حقوق زن، درباره اهمیت روز جهانی زن و وضعیت زنان سخنرانی نمود و بر نقش آگاهی، همبستگی و تلاشهای مشترک برای بهبود وضعیت زنان تأکید کرد.
با گذشت نزدیک به پنج سال از بازگشت طالبان به قدرت در افغانستان، دختران بالاتر از صنف ششم همچنان از آموزش محروماند و دروازههای مکاتب و دانشگاهها بهروی آنان بسته مانده است. همزمان بسیاری از زنان نیز از کار در ادارهها و نهادهای مختلف محروم شدهاند. به مناسبت این روز شماری از فعالان، مقامهای پیشین و جنبشهای اعتراضی با نشر پیامهایی درباره وضعیت زنان افغانستان ابراز نگرانی کرده و بر ضرورت توجه جدی جامعه جهانی به حقوق زنان در این کشور تأکید کردهاند.
موضوعات اصلی شعارها در تظاهرات ۲۰۲۶ برابری حقوق زنان و مردان . پایان خشونت جنسی و قتلهای ناموسی، عدالت اجتماعی و اقتصادی، مخالفت با جنگ و نظامیگری و دفاع از صلح جهانی در بسیاری از شهرها فعالان گفتند که جنگها و بحرانهای جهانی بیشترین آسیب را به زنان وارد میکند و به همین دلیل شعارهای ضد جنگ نیز در تظاهرات دیده میشد. در سالهای اخیر جهان با چند جنگ و بحران بزرگ روبهرو بوده است؛ از جمله: جنگ روسیه و اوکراین، اسرائیل و فلسطین (غزه)تنشها و درگیریها در خاورمیانه ، افزایش رقابتهای نظامی بین قدرتهای جهانی در بسیاری از کشورها، جنبشهای زنان فقط درباره مسائل جنسیتی نیستند؛ بلکه با موضوعات گستردهتری مانند: فقر، مهاجرت، نابرابری اقتصادی، نظامیگری پیوند خوردهاند. به همین دلیل در تظاهرات شهرهایی مانند مادرید، پاریس یا سانتیاگو، فعالان شعارهایی مانند «بدون صلح، برابری ممکن نیست» یا «بودجه برای زندگی، نه برای جنگ» مطرح کردند. نقش تاریخی جنبش زنان در صلح از نظر تاریخی هم جنبش زنان اغلب با صلحخواهی همراه بوده است. نمونه مشهور آن اعتراض زنان در جنگ جهانی اول بود که بعدها به شکلگیری حرکتهای بینالمللی صلح کمک کرد. حتی ریشه شکلگیری روز جهانی زن در اوایل قرن بیستم نیز با اعتراضهای کارگری و ضد جنگ مرتبط بود. در تظاهرات سال ۲۰۲۶ حضور گسترده دانشجویان و نسل جوان دیده شد. این نسل معمولاً جنبشهای مختلف را به هم وصل میکند، مثل: حقوق زنان، محیط زیست، صلح جهانی و عدالت اقتصادی به همین دلیل شعارها چندبعدیتر و سیاسیتر .
یانارار محمد، مدافع حقوق زنان عراق به قتل رسید یانار محمد، فمینیست و مدافع حقوق زنان عراقی که شبکهای از خانههای امن را برای زنان آسیبدیده و قربانیان ایزدی خشونتهای جنسی داعش ایجاد کرده بود، در تاریخ ۲ مارس در مقابل خانهاش در بغداد کشته شد. او ۶۵ سال داشت. «سازمان آزادی زن در عراق»، گروهی که او یکی از بنیانگذارانش بود، در بیانیهای اعلام کرد که دو فرد مسلح موتورسوار به سوی خانم محمد تیراندازی کردند و او بر اثر شدت جراحات در بیمارستان درگذشت. دیدهبان حقوق بشر مرگ او را «ضایعهای عمیق» خواند. رزاو صالحی، پژوهشگر امور عراق در سازمان عفو بینالملل، این قتل را «حملهای حسابشده برای خفه کردن صدای مدافعان حقوق بشر» توصیف کرد
چرا زنان از نیروی کار فناوری اروپا ناپدید میشوند گزارش جدید نشان میدهد مهمترین دلیلی که زنان شغلهای خود در حوزه فناوری را ترک میکنند، فرهنگ حاکم بر محیط کار است. طبق گزارش تازهای که هشدار میدهد در صورت نبود اقدام، به ویژه در عصر هوش مصنوعی ، شکاف جنسیتی میتواند باز هم عمیقتر شود، زنان کمتر از یکپنجم نیروی کار حوزه فناوری در اروپا را تشکیل میدهند. اساس گزارش تازه شرکت مشاورهای مککینزی اند کمپانی، در سال ۲۰۲۵ زنان ۱۹ درصد کارکنان در نقشهای اصلی حوزه فناوری در سراسر اروپا را تشکیل دادهاند؛ رقمی که نسبت به سال قبل ۳ درصد کاهش نشان میدهد. این کاهش به گفته گزارش نشان میدهد تلاشها برای جبران کمبود مزمن حضور زنان به پیشرفت معناداری منجر نشده است. «با دگرگون شدن نقشها و شیوه خلق ارزش در فناوری توسط هوش مصنوعی، شکافهای جنسیتی موجود اگر اقدام آگاهانهای صورت نگیرد میتواند عمیقتر شود.» این هشدار در حالی مطرح میشود که سازمانها در ایالات متحده و اروپا شروع کردهاند ابتکارهای تنوع، برابری و شمول (DEI) را که در بخش عمده دهه ۲۰۱۰ زنان را به ورود به حوزههایی که به طور سنتی تحت سلطه مردان بودهاند، مانند علوم، فناوری، مهندسی و ریاضیات (STEM)، تشویق میکرد، کاهش دهند. شکاف جنسیتی از کجا آغاز میشود؟ در این پژوهش ۴ میلیون پروفایل لینکدین مربوط به نقشهای فناورانه در سراسر اتحادیه اروپا بررسی و با دادههای سازمان همکاری و توسعه اقتصادی و همچنین دادههای نیروی کار پلتفرم استخدام مبتنی بر هوش مصنوعی «فایندم» تلفیق شد. به گفته گزارش، زنان تقریبا بلافاصله پس از پایان مدرسه از رشتههای مرتبط با فناوری فاصله میگیرند. دختران در مقاطع ابتدایی و متوسطه در دروس حوزه STEM کمی بهتر از پسران عمل میکنند، اما تنها ۳۲ درصد از کل دانشجویان دختر تصمیم میگیرند در رشتههای کارشناسی مرتبط با فناوری ثبتنام کنند. در میان کسانی که تحصیلات عالیتر را ادامه میدهند، احتمال این که زنان در یک رشته STEM مدرک دکترا بگیرند اندکی بیشتر از مردان است. با این حال تنها ۱۹ درصد کل شاغلان حوزه فناوری را زنان تشکیل میدهند.
زنان قربانی اصلی تغییرات اقلیمی به مناسبت روز جهانی زن، یورونیوز گرین نقش چند سیاستمدار زن را که در خط مقدم مبارزه بیپایان با تغییرات اقلیمی هستند برجسته میکند. هانا اسپنسر هنگام آن که هفته گذشته در شمال انگلستان به عنوان نخستین نماینده حزب سبز در آن منطقه به برگزیده شدن دست یافت، اعلام کرد: «در انتخابات سراسری بعدی یک موج سبز در راه است.» او و جمع رو به رشدی از زنان بر قله این موج ایستادهاند. اسپنسر چهره معمول سیاست سبز نیست. او یک لولهکش است که در ۱۶ سالگی مدرسه را ترک کرده و در جریان همین کارزار همچنان دوره آموزش گچکاری خود را به پایان میرساند؛ و نماینده همان نوع رایدهندهای است که حزب سبز ـ با پایگاه سنتیاش در میان طبقه متوسط جنوب بریتانیا ـ سالهاست برای رسیدن به آن مشکل داشته است. او در سخنرانی خود وعده داد: «زندگی را برای آدمهایی مثل خودمان بهتر کنم؛ هزینههای زندگی را پایین بیاورم، کنترل اجارهبها را برقرار کنم و زباله و نخالههای رهاشده را از خیابانهایمان جمع کنم» و حالا به دنبال نمایندگی همین مردم است. چنین تعهدی برای او هزینه شخصی هم داشته است. حتی پیش از آن که اسپنسر بر کرسی خود تکیه بزند، صلاحیت حرفهای و پیشینه کارگریاش زیر سوال رفت و همزمان شایعات دروغینی درباره میلیونر بودن همسرش منتشر شد.
کشور آسیای مرکزی که قواعد حقوق زنان را از نو مینویسد اصلاحات و برنامههای حمایتی به تدریج دسترسی زنان به آموزش، کارآموزی و کسبوکار را بهبود میدهد. زنان ۵۴ درصد دانشجویان و ۶۱ درصد سمتهای پژوهشی را تشکیل میدهند و در ۲۰۲۵ بیش از ۳۸۰ هزار زن وام گرفتند. اما هنجارهای اجتماعی و خشونت جنسیتی همچنان مانع پیشرفت است. ازبکستان در شاخص جهانی برابری جنسیتی و حکمرانی ۵۱ پله صعود کرده و از رتبه ۱۰۳ به ۵۲ رسیده است؛ جهشی که نتیجه اصلاحات گسترده قانونی برای گنجاندن اصول برابری در قانون اساسی، راهبرد ملی توسعه و بیش از ۱۱۰ سند قانونی دیگر است. در گزارش «زنان، کسبوکار و قانون ۲۰۲۶» بانک جهانی، ازبکستان با جهش ۴۳ رتبهای در جایگاه ۴۸ میان ۱۹۰ اقتصاد قرار گرفته و با کسب امتیاز ۸۲٫۱ از ۱۰۰ در شاخص چارچوب حقوقی، بالاتر از میانگین جهانی ۶۷ ایستاده است. این کشور در حوزههای جابجایی، خانواده، دستمزد، مراقبت از کودک و حقوق مالکیت حداکثر امتیاز را کسب کرده و در قوانین کار و بازنشستگی نیز بهبودهایی به دست آورده است. پس از انتخابات پارلمانی ۲۰۲۴، زنان اکنون ۳۸ درصد کرسیهای مجلس قانونگذاری، ۲۷ درصد کرسیهای سنا و ۳۲٫۵ درصد کرسیهای شوراهای محلی را در اختیار دارند. آموزش و مهارتهای دیجیتال زنان اکنون ۵۴ درصد دانشجویان آموزش عالی ازبکستان را تشکیل میدهند؛ بیش از ۹۰۴ هزار نفر تا سال ۲۰۲۶ در دانشگاهها ثبتنام کردهاند و ۶۱ درصد کارآموزان، دستیاران پژوهشی و دانشجویان دکتری نیز زن هستند. دولت برای گسترش دسترسی زنان کمدرآمد وارد عمل شده است: ظرفیتهای کارشناسی با بودجه دولتی برای زنان خانوادههای کمدرآمد از ۲ هزار به ۴ هزار نفر دو برابر شده و سهمیه پذیرش با پرداخت شهریه برای زنانی که دستکم پنج سال سابقه کار حرفهای دارند اما مدرک دانشگاهی ندارند، از ۵۰۰ به ۲ هزار و ۵۰۰ نفر، پنج برابر افزایش یافته است. مقدس سادیکو، کارآفرین اهل اندیجان و مادر چهار فرزند، پس از ۱۲ سال تحصیل در خانه با استفاده از همین طرح در دانشگاه دولتی تربیتمعلم اندیجان ثبتنام کرد. او بعدتر با حمایت برنامه توسعه ملل متحد کسبوکار خود را راهاندازی کرد و شرکتش «سم برایت لاین» اکنون ۱۸ نیروی ثابت و بیش از ۱۸۰ نیروی فصلی را به کار گرفته است. ازبکستان در آموزش دیجیتال نیز یک استثنا به شمار میرود: بر اساس تحلیل کورسرا درباره شکاف جنسیتی در هوش مصنوعی مولد، این کشور تنها جایی است که زنان اکثریت ثبتنامکنندگان دورههای هوش مصنوعی مولد را تشکیل میدهند؛ ۵۸٫۹ درصد. زنان در کسبوکار و کارآفرینی کارآفرینی زنان شتاب گرفته است. در سال ۲۰۲۵، بیش از ۳۸۰ هزار زن در قالب برنامهای گسترده برای راهاندازی کسبوکار، وامهایی به ارزش در مجموع ۱٫۵۲ میلیارد یورو دریافت کردند؛ تلاشی که در مجموع حدود ۲٫۳ میلیون زن را از طریق تسهیلات هدفمند، مشاوره و برنامههای آموزشی، به فعالیتهای درآمدزا وارد کرد. بانک BRB به تنهایی بیش از ۱۱ هزار کسبوکار تحت مالکیت زنان را با مجموع حدود ۲۹٫۳۴ میلیون یورو تامین مالی کرده است. این آمار را زلفیه سابورا، معاون مدیر یکی از بخشهای این بانک اعلام میکند. سابورا گفت: «این وامها با شرایط مطلوب ارائه میشود؛ از جمله دوره بازپرداخت هفتساله و دو سال دوره تنفس.» برخی از دریافتکنندگان این تسهیلات وارد بازارهای صادراتی شدهاند. نرگیزا بک موراتوا، بنیانگذار شرکت نساجی «آرتا تکس» اکنون به ایالات متحده، روسیه، آذربایجان و قزاقستان صادرات دارد و میزان صادرات سالانهاش به حدود ۳٫۷۲ میلیون یورو رسیده است.
منابع استفاده شده برای این مجموعه: ایران امروز، بی بی سی، ایلنا، رادیو زمانه، یورپ نیوز
منبع: نبرد خلق شماره ۵۰۰، شنبه ۱ فروردین ۱۴۰۵ - ۲۱ مارس ۲۰۲۶
|