|
اسد طاهری
صدور گواهینامه موتورسیکلت برای زنان خلاف قانون نیست معاون حقوقی پزشکیان اعلام کرد که از نظر حقوقی، صدور گواهینامه موتورسیکلت برای زنان منعی ندارد و با مقررات فعلی امکانپذیر است، اما مشکلات اجرایی باید برطرف شود. مجید انصاری گفت بررسیهای حقوقی این معاونت نشان می دهد صدور گواهینامه رانندگی موتورسیکلت برای زنان خلاف قانون نیست و دستگاههای مسئول می توانند با تکیه بر مقررات موجود اقدام کنند. او افزود اگر مانعی در اجرا وجود دارد، نهادهای مربوط باید آن را حل کنند. انصاری همچنین درباره سرنوشت لایحه حمایت از زنان در مجلس گفت از تغییرات اخیر این لایحه در کمیسیونها اطلاع دقیقی ندارد و این موضوع در حوزه کاری معاونت امور زنان و خانواده و معاونت امور مجلس ریاستجمهوری قرار دارد. به گفته او، دولت در نسخه اولیه این لایحه با عنوان «مبارزه با خشونت علیه زنان» رویکردی مبتنی بر نفی خشونت و پیشگیری از آن داشته است.
قتلهای ناموسی و مادرکشی در اسرائیل بر اساس گزارش تازه «دیدهبان زنکشی اسرائیل» که روز چهارشنبه ۳ دی منتشر شد، اگرچه تعداد کل زنان کشته شده در این کشور طی سال ۲۰۲۵ نسبت به سال گذشته تغییر چندانی نداشته، اما نرخ «زن کشی» یعنی کشتن به دلیل زن بودن افراد با افزایش شدیدی روبرو بوده است. موارد زنکشی شامل قتل توسط شریک زندگی یا اعضای خانواده، «قتلهای ناموسی» و مادرکشی است، اما مرگهای ناشی از تروریسم، تصادفات یا سهل انگاری را در بر نمی گیرد. این گزارش نشان میدهد که در بازه زمانی ۱ ژانویه تا ۲۴ دسامبر سال ۲۰۲۵ میلادی، ۴۴ زن بالای ۱۸ سال به قتل رسیدهاند. از این تعداد، ۳۴ پرونده مصداق تعریف «زنکشی» بودهاند که نشاندهنده افزایش ۴۸ درصدی نسبت به سال ۲۰۲۴ است؛ سالی که در آن ۲۳ مورد زنکشی ثبت شده بود. در این میان ۱۰ مورد مربوط به زنان عربی بوده است که نه به دلیل خشونت مبتنی بر جنسیت، بلکه در بسترهای جنایی و تبهکاری کشته شدهاند.
شهرِ ممنوعه برای زنان در شهر هرات افزایش کرایه های تاکسی و خودداری بسیاری از رانندگان از سوارکردن زنان، رفت و آمد روزانه آنان را با مشکل جدی روبهرو کرده است. بهگفته شماری از این زنان، رانندگان ترجیح می دهند که مردان را سوار کنند، زیرا سوارشدن یک زن امکان سوارکردن چند مرد و دریافت کرایه بیش تر را از بین می برد؛ وضعیتی که سبب شده زنان شاغل در سرمای زمستان ساعتها کنار جاده ها در انتظار بمانند و یا کرایه بیشتری پرداخت کنند. فیروزه، خدمتکار در خانههای مردم است و برای تأمین هزینههای زندگی ناچار است هر روز به چند خانه در نقاط مختلف شهر رفتوآمد کند. او می گوید که پیش از ممنوعیت سه چرخهها، رفتوآمد برایش ساده تر و کم هزینه تر بود و میتوانست با پرداخت کرایهای اندک، بهموقع به محل کار برسد. او میافزاید: «آن وقت با کرایه کم به محل کار می رسیدم. حالا نه تنها من؛ بلکه روزانه زنان زیادی می بینم که کنار جاده ها منتظرند و چاره ای جز پرداخت کرایهی بالا ندارند». فیروزه میافزاید که اکثرا زمستانها، فصل پرکار برای زنانی مانند اوست؛ زیرا بسیاری از خانواده ها به دلیل سردی هوا به کمک بیش تر در خانه نیاز دارند؛ اما به گفته او، امسال برخلاف زمستانهای گذشته، به دلیل ممنوعیت گشت و گذار سه چرخهها، ناچار است به تماسهای بسیاری پاسخ منفی بدهد. «دلم میخواهد بروم؛ اما وقتی از توانم نیست، چه کنم؟ سه چرخه ها حتی به ده یا پنج افغانی هم مرا به مقصد می رساندند». رخسار، خیاط و کارمند یکی از مارکتهای شهر هرات است. او نیز با مشکلات مشابهی روبهروست. او میگوید که فاصله خانه تا محل کارش زیاد نیست؛ اما نبود وسیله نقلیه ارزان و در دسترس، همین مسیر کوتاه را به چالشی روزانه تبدیل کرده است. «قبلاً سه چرخهها بهترین وسیله بود، هم ارزان و هم همیشه پیدا میشد». به گفتهی او، برخی رانندگان تاکسی بهطور آشکار از سوارکردن زنان خودداری میکنند یا کرایه بیشتری مطالبه میکنند. اگر کرایه پیشنهادی را نپذیرند، تاکسی بدون هیچ توضیحی حرکت میکند. «فقط چون زن هستیم، یا باید بیشتر پول بدهیم یا اصلاً سوار نشویم. بارها خودم پرسان کردم برایم گفتند که مردان کرایه خوبی می دهند و ما هم ترجیح میدهیم که آنان را سوار کنیم».
زنان هنوز از مراکز تصمیمگیری دور ماندهاند آژانس اروپایی برابری جنسیتی میگوید طبق شاخص سال ۲۰۲۵، با وجود پیشرفتهای قابل توجه طی دهه گذشته، نابرابری در دسترسی به قدرت و تصمیم گیری همچنان بزرگترین مانع بر سر راه برابری جنسیتی در اتحادیه اروپاست. امتیاز کشورهای عضو اتحادیه اروپا در «حوزه قدرت» که برابری میان زنان و مردان در مناصب تصمیمگیری سیاسی، اقتصادی و اجتماعی را اندازهگیری میکند، از ۸۰.۳ در سوئد تا ۱۲.۹ در مجارستان متغیر است. شاخص برابری جنسیتی به اتحادیه اروپا و کشورهای عضو امتیازی بین صفر تا ۱۰۰ میدهد؛ امتیاز ۱۰۰ یعنی برابری کامل میان زنان و مردان. طی ده سال گذشته، اسپانیا، ایرلند، فرانسه و ایتالیا پیشرفت چشمگیری در کاهش شکاف جنسیتی در موقعیتهای تصمیمگیری داشتهاند. زنان در پارلمانها و دولتها در اغلب سطوح، در بزرگ ترین شرکتها و همچنین در نهادهای اجتماعی عموما در اقلیت هستند. در سال ۲۰۲۴، به طور متوسط ۶۷ درصد اعضای پارلمانهای ملی در اتحادیه اروپا مرد و ۳۳ درصد زن بودند. سال گذشته در هیاتمدیره بزرگ ترین شرکتهای بورسی نیز زنان نیمی کمتر از مردان حضور داشتند؛ تنها ۳۴ درصد اعضای هیاتمدیره زن بودند، در حالیکه مردان ۶۶ درصد را تشکیل میدادند. بر اساس این پژوهش، زنان برای دریافت بودجه انتخاباتی با دشواری روبهرو هستند و در روند انتخاب نامزدها نفوذ کمتری نسبت به مردان دارند. در انتخابات پارلمان اروپا، ۱۰ کشور سهمیه جنسیتی برای فهرست نامزدها تعیین کردند و در اسپانیا، فرانسه و کرواسی تعداد نمایندگان زن به سقف سهمیه پیشبینیشده رسید. همچنین کلیشههای جنسیتی، خشونت و تبعیض باعث میشود زنان کمتر وارد عرصه سیاسی شوند یا در آن بمانند؛ عاملی که نمایندگی دموکراتیک را تضعیف میکند. در میان ۲۶۰۰ زن منتخب محلی که در ۳۱ کشور اروپایی مورد پرسش قرار گرفتند، نزدیک به یکسوم گفتند که در طول فعالیت سیاسی خود با خشونت مواجه شدهاند. در پاسخ به تاثیرات این خشونتها، زنان منتخب محلی و منطقهای پیامدهای گستردهای را گزارش دادهاند: احساس ناامنی (۴۱ درصد)، تاثیر منفی بر زندگی خصوصی (۳۰ درصد)، خودسانسوری در مسائل سیاسی (۲۱ درصد) و کنارهگیری از عرصه عمومی (۱۲ درصد). نویسندگان گزارش EIGE تاکید کردند: «کلیشه های جنسیتی به ویژه در حوزه قدرت اثرگذار هستند، زیرا برداشت عمومی را درباره اینکه چه کسی شایسته مناصب سیاسی یا اجتماعی است شکل میدهند.» در بیشتر کشورهای عضو اتحادیه اروپا، مردان بیش از زنان با این گزاره موافقاند که «مردان در عرصه سیاست جاه طلب تر از زنان هستند». بیشترین شکاف جنسیتی در میان افراد ۱۵ تا ۲۴ ساله دیده میشود؛ ۴۸ درصد مردان جوان با این گزاره موافقاند، در مقابل ۳۴ درصد زنان جوان. در کل اتحادیه اروپا، ۱۷ درصد زنان و ۲۲ درصد مردان بر این باورند که زنان مهارتها و تواناییهای لازم برای عهدهدار شدن مسئولیتهای سیاسی را ندارند. حمایت از این باور در اروپا بسیار متفاوت است: از ۴۹ درصد در مجارستان تا تنها ۲ درصد در هلند.
چهار زن در فهرست تاثیرگذارترین دانشمندان جهان در سال ۲۰۲۵ مجله معتبر «نیچر»، فهرست سالانه Nature’s 10 برای سال ۲۰۲۵ را منتشر کرد. در فهرست این مجله چهار زن از نقاط مختلف جهان حضور دارند. سارا تبریزی، دانشمند ایرانی، از جمله زنانی است که در میان ۱۰ چهره اثر گذار علم جهان قرار دارد مجله نیچر تاکید کرده است که انتخاب امسال، دانشمندانی را که به دورترین نقاط کیهان و عمیقترین اعماق اقیانوسها نگاه میکنند، و همچنین یک کارمند دولت را که در بحبوحه یک آشوب گسترده در ایالات متحده، از سیاستهای بهداشت عمومی مبتنی بر شواهد حمایت کرد، مورد تقدیر قرار میدهد. سارا تبریزی، دانشمند ایرانی، از جمله زنانی است که در میان ۱۰ چهره اثر گذار علم جهان قرار دارد. این انتخاب به دلیل نقش او در پیشبرد پژوهشهای نوین ژن درمانی بیماری هانتینگتون صورت گرفته است. ماتسوسو، که فردی با تجربه در حوزه سلامت جهانی که از سال ۲۰۱۰ تا ۲۰۱۹ مدیر کل وزارت بهداشت آفریقای جنوبی را برعهده داشته و دو دهه گذشته نقشهای مختلف رهبری در سازمان جهانی بهداشت داشته است، از جمله دیگر زنان برگزیده مجله «نیچر» است. سوزان مونارز رئیس «مرکز کنترل و پیشگیری بیماریهای آمریکا» (CDC) از جمله دیگر برگزیدگان است که برای نزدیک به ۲۰ سال بهعنوان یک دانشمند غیرحزبی در دولت فعالیت کرده بود، اما در کمتر از یک ماه پس از آغاز ریاست دونالد ترامپ، مونارز از سمت خود کنار گذاشته شد. او در یک جلسهی پرتنش کنگره در سپتامبر شهادت داد: «من بهخاطر پایبندی به صداقت علمی برکنار شدم.» یفات مربل دیگر زن برگزیده مجله است که هنگام بررسی مراکز بازیافت سلولی معروف به پروتئازومها، بخش کاملا جدیدی از سیستم ایمنی را کشف کرد و از طیفسنجی جرمی برای شناسایی پپتیدهای تولید شده توسط پروتئازومها در انواع سلولها استفاده کرد. سپس توالی این پپتیدها را با پپتیدهای دارای عملکرد شناختهشده در پایگاههای دادهی عمومی مقایسه کردند. بسیاری از آنها با پپتیدهایی که باکتریها را نابود میکنند، مانند سوراخکردن غشا هایشان، مطابقت داشتند.
بازداشت یک زن در هرات به خاطر آموزش مخفیانه تکواندو به دختران بر اساس گزارش رسانه «رخشانه»، به نقل از نزدیکان خدیجه احمدزاده ۲۲ساله، او در حالی که در محوطه پارکینگ یک خانه مسکونی در شهر هرات مشغول برگزاری تمرین تکواندو بود، بازداشت شد. منبع به رسانه رخشانه گفته است: «نمی دانستیم او را کجا بردند. پس از جست و جوی طولانی فهمیدیم که به زندان منتقل شده است.» به گفته این منبع، پدر احمدزاده و صاحب خانه ای که تمرینها در آن برگزار می شد نیز بازداشت شده و هر سه در زندان مرکزی هرات منتقل شدند. بر اساس این گزارش، او این فضای آموزشی غیررسمی را راهاندازی کرده بود تا دختران هرات بتوانند پس از اعمال محدودیتهای سختگیرانه طالبان بر فعالیتهای زنان، به ورزش ادامه دهند. گفتنی است که دولت طالبان آموزش، کار، ورزش و سفر بدون محرم (مرد همراه) زنان و دختران را در افغانستان ممنوع کرده است. محدودیت شدید پوششی نیز بر زنان و دختران در این کشور وضع شده است.
اعتراض جدید زنان ؛ روشن کردن سیگار با آتش عکس خامنهای شیوه های منحصر به فرد زنان ایران در مبارزات شان با حکومت از بریدن مو و سوزاندن روسری فراتر رفته است؛ اینبار با لبهای خونین به خیابان می آیند، مقابل ماموران سرکوب حرکات ژیمناستیک انجام می دهند و با آتش عکس خامنهای سیگارشان را روشن میکنند. امید سرلک، مرد جوان ساکن الیگودرز در غرب ایران، در آبان ۱۴۰۴ (نوامبر ۲۰۲۵ میلادی)، ویدئویی از خود در شبکههای اجتماعی منتشر کرد که او را در حال آتش زدن عکس علی خامنهای، نشان میداد. تنها ساعاتی پس از انتشار این تصاویر، جسد او در حالی که به ضرب گلوله کشته شده بود، در خودروی شخصی اش پیدا شد. صمد پورشه، زندانی سیاسی پیشین، در همان ماه در اعتراض به کشته شدن «امید سرلک» اقدام مشابهی انجام داد و بار دیگر عکس علی خامنهای را سوزاند. تنها ساعاتی پس از انتشار ویدئوی او، ماموران امنیتی به خانهاش در شهر یاسوج واقع در غرب ایران حمله کردند. او در خانه نبود و دستگیر نشد؛ اما از همان زمان به صورت مخفی زندگی می کند. پیش تر نیز قاسم بهرامی، شاعر منتقد ایرانی، در شهریو۱۴۰۰ به دلیل به آتش کشاندن عکس علی خامنهای، از سوی ماموران حکومتی شهر مشهد، محل سکونتش دستگیر و به مکان نامعلومی منتقل شد. برای مدت دو ماه کسی از سرنوشت او اطلاعی نداشت. با این وجود به نظر میرسد واکنش خشن نیروهای امنیتی ایران به این شکل از اعتراض، نهتنها خللی در عزم زنان ایران در اعتراضاتشان ایجاد نکرده بلکه مبارزاتشان را رادیکالتر کرده است. زیرا در روزهای اخیر و همزمان با دور جدید اعتراضات سراسری در ایران که از ۲۸ دسامبر ۲۰۲۵ (۷ دی ۱۴۰۴) با خشم مردم نسبت به وضعیت اقتصادی و معیشتی آغاز شد، تصاویر زنان جوانی در شبکههای اجتماعی منتشر شده که نهتنها عکس رهبر جمهوری اسلامی را می سوزانند، بلکه با آتش آن، سیگارشان را روشن می کنند. در واقع زنان در این ابتکار، سوزاندن تصویر رهبر جمهوری اسلامی را با عمل سیگار کشیدن ترکیب کردهاند؛ فعالیتی که مدتهاست برای زنان در جامعه ایران، محدود یا منع شده است. به نظر میرسد معترضان خواسته اند با این کار، هم اقتدار سیاسی و مذهبی حکومت، و هم قوانین سختگیرانه اجتماعی علیه زنان (نگاه جنسیتی به سیگار کشیدن) را رد کنند.
(منابع استفاده شده برای این مجموعه: ایلنا، یورونیوز، بیبیسی، خبرگزاری بانوان افغانستان، خبرگزاری ژنها (JINHA)، العربیه)
|