|
رویدادهای هنری ماه (آذر ۴۰۴)
هنر مقاومت
حکم زندان جعفر پناهی را منصرف نکرد جعفر پناهی میگوید پس از نمایش جهانی فیلم جدیدش به نام «یک تصادف ساده»، قصد دارد به ایران بازگردد. دادگاهی در تهران به تازگی پناهی را بهصورت غیابی به اتهام "فعالیت تبلیغی علیه نظام" به یک سال حبس و دو سال ممنوعیت خروج از کشور محکوم کرد. او روز پنجشنبه، ۴ دسامبر (۱۳ آذر) در جشنواره بینالمللی فیلم مراکش گفت: «میدانم فیلمهایی که میسازم مورد پسند حکومت نیست، اما این دلیل نمیشود کشورم را ترک کنم.» او افزود: « با وجود تهدید زندان در کشور، هرگز به تبعید فکر نکردهام. کشور من جایی است که در آن نفس میکشم، دلیل زندگی پیدا میکنم و توان ادامه خلق کردن را مییابم.» جعفر پناهی تابستان ۱۴۰۱ بازداشت و نزدیک به هفت ماه در زندان اوین زندانی بود و پس از اعتصاب غذای خشک، با وثیقه به طور موقت آزاد شد.
اعتراض یکصد سینماگر ایرانی به حکم زندان علیه جعفر پناهی یکصد تن از سینماگران و فیلمسازان ایرانی، با انتشار بیانیهای، حکم تازه صادرشده برای جعفر پناهی، کارگردان سرشناس و برنده نخل طلای کن، را «نقض آزادی بیان» خواندند و محکوم کردند. در بیانیه این سینماگران آمده است که اتهام «فعالیت تبلیغی علیه نظام» خود «متناقض با اصول آزادی بیان» است و به معنای «بستن هرگونه دریچه نقد» در ساختار حکومتی است. امضاکنندگان این بیانیه طیف گستردهای از بازیگران، کارگردانان، فیلمبرداران و دیگر فعالان سینما را شامل میشود؛ از جمله رخشان بنیاعتماد، محمد رسولاف، سعید روستایی، پوران درخشنده، هنگامه قاضیانی، پانتهآ پناهیها، مهناز افشار، بهتاش صناعیها، علی مصفا و دهها سینماگر دیگر.
موسیقی
«قهرمانان زیرزمینی» نشریه «میکسمگ» MixMag، از مهمترین نشریات موسیقی الکترونیک، نسا آزادیخواه، دیجی ایرانی، را در فهرست دیجیهای برتر سال ۲۰۲۵ قرار داد. میکسمگ در فهرست سالانه خود از دیجیهای سال با عنوان «دیجیهایی که امسال را ساختند»، ۲۵ دیجی و هنرمند موسیقی را نام برد که خانم آزادیخواه یکی از این افراد است. این نشریه نوشت دیجیهای برتر انتخابی آنها «هنرمندانی اصیل و قهرمانان زیرزمینی» هستند که «امسال را با حساسیت و پیشتازی در موسیقی شکل دادند.» نسا آزادیخواه، دیجی و آهنگساز ایرانی است که در سبکهایی مانند الکترونیک، تکنو و دنس (EDM) فعالیت میکند. او از پایهگذاران دیپهاوس تهران است و با دیجیهای مختلفی در دنیا همکاری کرده است. او آثار زیادی را هم در حمایت از هنرمندان ایرانی و هم به نفع کسانی که در کشور با بیعدالتی مواجه اند، منتشر کرده است. اوایل امسال، او یک آلبوم کوتاه(EP) در حمایت از زنان زندانی در ایران که «آزادی بیانشان محدود است» منتشر کرد که عواید آن صرف پشتیبانی از آنها خواهد شد. افزوده بر کوهی از تولیدات، نسا رویدادهایی را در سراسر تهران برگزار میکند و در پلتفرم کیوریتوری خود به نام «خانه عمیق تهران»، آثار هنری و تهیه کنندگان ایرانی را به تصویر می کشد.
بازداشت اسمر حمیدی، خواننده کُرد خراسانی روز شنبه ۸ آذر نیروهای امنیتی جمهوری اسلامی ایران، اَسمر حمیدی، خواننده و فعال فرهنگی کرمانجی و اهل شهرستان مانه و سملقان در استان خراسان شمالی، را بازداشت کرده و به مکان نامعلومی منتقل کردند. نزدیکان اسمر حمیدی گفتهاند که بازداشت این هنرمند بدون ارائه حکم رسمی و اطلاعرسانی در منزل شخصی او صورت گرفته است. بنا به گزارشهای منتشر شده، خانم حمیدی پس از دور روز بازداشت، با قرار تامین و بهطور موقت آزاد شده است او از چهرههای شناختهشده هنری در میان جامعه کُردی بهشمار میرود و فعالیتهای او در زمینه موسیقی و فرهنگ کرمانجی مورد توجه بسیاری بوده است. اسمر حمیدی، پیشتر نیز به دلیل فعالیتهای خود، سابقه احضار را داشته است.
سینما
بلندپروازی ناکام انریکو برلینگوئر پنجاه سال پس از وقایع، یک فیلم بلند، قمار استراتژیک حزب کمونیست ایتالیا و رهبر کاریسماتیک آن، «انریکو برلینگوئر» را به تصویر میکشد، زمانی که حزب پذیرفت تحت شرایط خاصی به یک «سازش تاریخی» با حزب دموکرات مسیحی تن دهد. آیا دلایل معتبری برای سازش یک حزب چپ با یک دولت راستگرا وجود دارد؟ این یکی از سوالاتی است که توسط فیلم «بلندپروازی بزرگ» (The Great Ambition)، به کارگردانی «آندره سگره» Andrea Segre مطرح میشود. داستان فیلم، آمیخته با تصاویر آرشیو ، فصلی از تاریخ سیاسی ایتالیا را با دنبال کردن زندگی انریکو برلینگوئر، دبیرکل حزب کمونیست ایتالیا (PCI) از سال ۱۹۷۲ تا زمان مرگش در سال ۱۹۸۴، روایت میکند. این فیلم در چشمانداز رایج سینمایی برجسته است، زیرا با ظرافت، رنجها و پیروزیهای مبارزه سیاسی را به تصویر میکشد و مسیر مردی کمحرف، غرقشده در آرمانهایش را که به گونه درخشان توسط «الیو جرمانو» Elio Germano روی پرده سینما زنده میشود، دنبال میکند. امروزه، نام برلینگوئر همچنان با استراتژیای مرتبط است که «سازش تاریخی» شناخته میشود. به گفته برلینگوئر، حفظ نظم دموکراتیک و تلاش برای پیش بردن اصلاحات اجتماعی، بازبینی اتحاد حزب کمونیست ایتالیا (PCI) با دیگر نیروها را ضروری می کند. بدین ترتیب جلب حمایت جناح میانهروتر حزب دموکرات مسیحی (DC) تجسم یافته در «آلدو مورو»، قماری بود که برلینگوئر به آن تن داد. این مساله یکی از محورهای اصلی روایت است. جانشینان برلینگوئر برای حضور حزب کمونیست ایتالیا (PCI) در دولت، آن را به مرحله جدیدی از سازش هدایت کردند که منجر به نابودیاش شد. زیرا از نظر حاکمیت، صرف نشان دادن حسننیت کافی نبود و چپ تنها به قیمت کنار گذاشتن کامل فلسفه وجودی خود میتوانست به قدرت برسد.
«یک تصادف ساده» نامزد جوایز «گلدن گلوب» در چهار بخش فیلم «یک تصادف ساده» ساخته جعفر پناهی در چهار بخش در فهرست نامزدهای هشتادوسومین دوره جوایز «گلدن گلوب» در سال ۲۰۲۶ قرار گرفت. این فیلم که بهدلیل فضای انتقادی و نگاه انسانیاش مورد تحسین قرار گرفته، در بخشهای بهترین فیلم درام، بهترین فیلم خارجی، بهترین کارگردانی و بهترین فیلمنامه نامزد شده است. «یک تصادف ساده» تابستان امسال توانست دومین نخل طلا را برای سینمای مستقل ایران به ارمغان آورد. این فیلم بدون مجوز رسمی در ایران ساخته شده و بسیاری از صحنهها با روایتی نمادین، نقدی صریح بر وضعیت حقوق بشر و زندانها در کشور است.
«قلعه حیوانات» روی پرده سینما می رود نخستین تریلر از «قلعه حیوانات» برای اکران سینمایی در آمریکا منتشر شد. این انیمیشن با صداپیشگی گروهی از ستارگان از جمله «ست روگن»، «گلن کلوز»، «وودی هارلسون»، «کایرن کالکین» و دیگران ساخته شده است. این اثر قرار است از طریق شرکت آمریکایی «انجل» Angel در اول می ۲۰۲۶ بهصورت گسترده روی پرده سینماها اکران شود. «اندی سرکیس»، بازیگر و کارگردان تحسین شده، فیلمنامه «قلعه حیوانات» را با همکاری «نیکلاس استولر» به روی پرده آورده است. این فیلم اوایل سال جاری در جشنواره بینالمللی فیلم انیمیشن «انسی» Annecy برای نخستینبار به نمایش درآمد. سرکیس می گوید: «قلعه حیوانات هیچگاه تا این اندازه امروزی و مرتبط با زمانه ما نبوده است. در دورانی که قدرت، تبلیغات و نابرابری جوامع ما را شکل میدهد، ضروری است که هشدار این داستان را به یاد داشته باشیم. این اقتباس صرفا یک اثر سرگرم کننده نیست، بلکه یادآور این حقیقت است که دموکراسی، آزادی و درستکاری شکنندهاند و باید همواره از آنها پاسداری کرد.» این فیلم براساس کتابی به همین نام از «جورج اورول» در نقد رژیم ژوزف استالین ساخته شده و در آن خشم سیاسی از یک نظم نابرابر به سمت دیگری متوجه می شود. سرکیس به جای استالینیسم، آزمندی، مصرفگرایی حرص و فساد و تخلفات شرکتهای بزرگ را هدف قرار می دهد. او همچنین با نگاه به شرایط روز، به جنبشهای پوپولیستی پرداخته است.
هنرهای تجسمی
هتل بنکسی در بیتلحم دوباره بازگشایی می شود هتل دیوارکشی شده «بنکسی» در بیتلحم که پس از حملات تروریستی حماس در ۷ اکتبر ۲۰۲۳ و جنگ اسراییل و حماس بسته شد، دوباره درهای خود را گشوده است. این هتل اولینبار در سال ۲۰۱۷ افتتاح شد، درست روبروی دیوار کرانه باختری، بنابراین همه اتاقها به صفحات بتنی پوشیده شده با سیم خاردار نگاه می کنند. بنکسی هنگام افتتاح در وصف آن گفت: «بدترین منظره در میان هتلهای جهان!» امید این بود که هتل گردشگری مورد نیاز را به منطقه جنگ زده بیاورد و مردم را با واقعیتهای زندگی در سایه دیوار آشنا کند. «وسام سالسا»، مدیر مهمانخانه، به می گوید: «بستن درهای ما در جریان حمله ویرانگر به غزه تصمیم آسانی نبود و اکنون با امید دوباره باز می کنیم.» او اشاره می کند که برای بسیاری در فلسطین، به ویژه در بیتلحم، هتل دیوارکشی شده بسیار فراتر از یک مکان برای اقامت شده است. او می گوید: «این هتل به ابزاری برای تقویت صدای صلح تبدیل شده. از طریق گالری هنری هتل و با آثار خارق العاده هنرمندان فلسطینی، این هتل به عنوان گواهی زنده بر مقاومت، هویت و روح شکست ناپذیر مردمی که حاضر به ناپدید شدن نیستند، ایستاده است.» هتل و گالری آن که توسط بنکسی، هنرمند خیابانی بریتانیایی، راه اندازی و تامین مالی شده بود، همان طور که سالسا می گوید، «برای برهم زدن راحتیها ساخته شده و امروز ماموریت ما بیش از هر زمان دیگری ضروری به نظر می رسد.»
جابهجایی کانون ثقل سرمایهداری در هنر از غرب به خلیج فارس در ماههای اخیر بازار جهانی هنر شاهد یک جابهجایی استراتژیک و عمیق در کانون توجه و سرمایهگذاری خود بوده است. در حالی که بازارهای سنتی مانند چین و غرب با رکود و بیثباتی اقتصادی مواجهاند، جریان سرمایهها و فعالیت خانههای حراج بینالمللی با سرعت چشمگیری به سوی منطقه خلیج فارس، به ویژه عربستان سعودی سوق یافته است. این پدیده از دیدگاه منتقدان اجتماعی و فرهنگی، فقط یک تغییر بازار نیست، بلکه انتقال مرکز ثقل سرمایهداری هنر به سوی «سرمایههای نفتی» است و سووالاتی جدی درباره تعهد اخلاقی نهادهای فرهنگی جهانی مطرح میکند. انتقاد اصلی متوجه خانههای حراج بزرگ مانند «کریستیز» Christie's و «ساتبیز» Sotheby's و دیگر گالریهای بینالمللی است که با اشتیاق به سمت پایتختهای خلیج فارس حرکت میکنند. تحلیلگران این اقدام را تسلیم شدن در برابر سرمایههای نفتی میدانند که با هدف جذب ثروتهای نفتی و حفظ سودآوری بازار هنر، از ملاحظات اخلاقی و حقوق بشری چشمپوشی کردهاند. منتقدان به صراحت این سرمایهگذاریهای عظیم را به عنوان «تطهیر با هنر» تفسیر میکنند. هدف اصلی از این سرمایهگذاریها نه لزوما توسعه فرهنگی بومی، بلکه استفاده از برندهای بینالمللی هنری برای ارائه تصویری مدرن و باز از رژیمهای حاشیه خلیج فارس به منظور کاهش فشارها بر کارنامه حقوق بشری و نیز ایجاد یک اکوسیستم فرهنگی لوکس برای جذب ثروتمندان و سرمایهگذاران جهانی است.
تصویب قانون بازپس گیری آثار هنری غارتشده نازیها کنگره آمریکا قانون بازپسگیری آثار هنری غارتشده در دوران هولوکاست را تصویب کرد. این اقدام می تواند نقطه عطفی مهم در حقوق میراث فرهنگی بینالمللی و مبارزه برای عدالت تاریخی باشد. هدف این قانون تسهیل بازپسگیری آثار هنری غصب شده توسط رژیم نازی از مالکان یهودی و وارثان آنها است. پیش از این، وارثان قربانیان هولوکاست برای بازپسگیری آثار هنری خود در دادگاههای آمریکا با چالشهای جدی مواجه بودند، بهویژه در مورد محدودیتهای زمانی و شیوه تعیین شروع آن. قانون جدید، یک دوره شش ساله را برای اقامه دعوی بازپسگیری آثار هنری غصب شده در نظر میگیرد. اما نکته کلیدی این است که این دوره شش ساله، از زمانی شروع میشود که خواهان (وارث) در عمل از محل نگهداری اثر خود مطلع شده و از حقوق خود آگاه شده باشد. موفقیت در تصویب این قانون، به عنوان یک مدل قوی برای استرداد آثار هنری غارتشده در دوران استعمار تلقی میشود. اگر دولت آمریکا بتواند موانع حقوقی را برای بازگرداندن میراث قربانیان هولوکاست برطرف کند، این سووال مطرح میشود که چرا همین اراده سیاسی و حقوقی برای تسهیل بازگرداندن آثار هنری به یغما رفته از قارههایی مانند آفریقا و آسیا به موزههای اصلیشان وجود ندارد؟ از این نظر، قانون یاد شده حرکتی به سوی عدالت و جبران است که اهمیت تعیین مالکیت اخلاقی و تاریخی یک شیء را بر مالکیت صرفا قانونی آن ارجح میداند.
ادبیات
جعل یک اثر به اسم ایرج پزشکزاد خانواده ایرج پزشکزاد در بیانیهای میگویند کتاب «مورخه»، که بهعنوان جلد دوم یا ادامه رمان «داییجان ناپلئون» در بعضی وبسایتها به نام این طنزپرداز سرشناس منتشر شده، جعلی و بیاساس است. خانواده آقای پزشکزاد تاکید کردند هیچ اثری با این عنوان در میان نوشتهها، یادداشتها، دستنوشتهها یا آرشیو او وجود ندارد و انتسابش به او «نادرست و گمراهکننده» است. رمان مورخه در برخی از سایتها بهعنوان اثری از ایرج پزشکزاد و ادامه رمان معروف او، داییجان ناپلئون، معرفی شده است، علاوه بر اعضای خانواده، نویسندگان و دوستان آقای پزشکزاد هم تاکید کردهاند که این متن، نوشته او نیست. از هویت فردی که این کتاب را جعل کرده، اطلاعاتی در دست نیست. مهدی گنجوی، نویسنده و منتقد ادبی، گفت نخستین ردپای انتشار متن موسوم به «مورخه» در مهر ۱۴۰۱ و در وبسایت «کتابناک» دیده میشود؛ جایی که کاربری ناشناس فایلی را با عنوان «ادامه داییجان ناپلئون» بارگذاری کرده است.
از «هشتگ» تا «قفسه» در حالی که تا چند سال پیش منتقدان ادبی در روزنامههای معتبر بینالمللی، تعیینکنندگان اصلی مسیر موفقیت کتابهای عامهپسند بودند، امروز قدرت از تحریریهها به اتاقخوابهای نوجوانان و دوربین گوشیهای هوشمند منتقل شده است. پدیده BookTok (بخش کتاب در پلتفرم تیکتاک) اکنون به موتور محرک میلیارد دلاری صنعت نشر تبدیل شده که نه تنها سلیقه مخاطب، بلکه ساختار اقتصادی کتابفروشیهای بزرگی چون «بارنز اند نوبلز» Barnes & Noble و «آمازون» Amazon را بازتعریف کرده است. برخلاف نقدهای سنتی که بر ساختار فنی و محتوایی اثر تمرکز دارند، «بوکتاکرها» بر روی تجربه احساسی خواندن کتاب تمرکز میکنند. ویدیوهای چندثانیهای از اشکها، لبخندها و واکنشهای آنی به گرههای داستانی، بیش از هر نقد پنجستارهای در رسانههای چاپی، باعث هجوم مخاطبان به کتابفروشیها میشود. یکی از بزرگترین دستاوردهای این موج رسانهای، ظهور و تثبیت ابر ژانر Romantasy (ترکیب فانتزی و عاشقانه) است. نویسندگانی چون «سارا جی. ماس» و «ربکا یاروس» به لطف این پلتفرم به چنان شهرتی دست یافتهاند که صفهای طولانی برای خرید کتابهایشان، یادآور دوران اوج «هری پاتر» است. طبق آمارهای منتشر شده توسط «پاپلیشر ویکلی» Publishers Weekly، فروش کتابهای فانتزی و علمی-تخیلی در سال اخیر رشدی بیش از ۴۰درصد را تجربه کرده که بخش بزرگی از آن مدیون تبلیغات غیررسمی در تیکتاک است. استراتژی جدید Barnes & Noble، این غول کتابفروشی آمریکایی، با اختصاص بخشهای ویژه با تابلوی «ترندهای تیکتاک»، توانست نسل زد (Gen Z) را به فروشگاهها بازگرداند. «جیمز دانت»، مدیرعامل این مجموعه، اعلام کرده است که تیکتاک در افتتاح دهها شعبه جدید این فروشگاه در سال ۲۰۲۵ نقش کلیدی داشته است.
(منابع: جنگ خبر، رادیوفردا، سینه اروپا، روزنامه هنر، هاپیرآلرجیک، کولبرنیوز، ایسنا، ایسکرین دیلی، آرتنت نیوز، بی بی سی، گاردین، بلومبرگ)
منبع: نبرد خلق شماره ۴۹۷، دوشنبه ۱ دی ۱۴۰۴ - ۲۲ دسامبر ۲۰۲۵
|